dünyanın %71'i sularla kaplı bu yaklaşık bir nokta üç milyar kilometre küp suya denk geliyor bu akıl almaz bir miktar ama yine de bütün okyanuslardaki denizlerdeki göllerdeki ve nehirlerdeki tüm suları alıp bir küre yapacak olsak yarıçapı sadece 677 km olurdu yani dünyanın büyüklüğü yanında şöyle gözükürdü diğer beyaz kürede dünyadaki bütün atmosferi bir araya getirirsek nasıl gözükeceği Ne var ki o su küresinin sadece %2,5 civarı tatlı su geri kalan %97. 5'lik kısım tuzlu ve o ufacık tatlı suyunda sadece Beşte biri kadarı yani dünyadaki toplam suyun sadece sadece %0. 5'lik dilimi insanlar ve diğer canlılar tarafından içilebilir nitelikte geri kalanı Ya Toprağın altında veya kutuplarda olduğu için erişilemiyor ya da kontaminasyon nedeniyle içilemez halde bir anlığına durup düşünün hayatımız dünyadaki su kaynaklarının sadece %0.
5'lik dilimine bağlı hayatımız Pamuk ipliğine bağlı demek bile az kalır pamuk ipliği gene iyi şu anda her 3 insandan birinin temiz suya erişimi yok ve bu giderek düzelmiyor tam tersine 2050'ye kadar bu oranın %50'nin üzerine çıkması bekleniyor ve buna rağmen su döngüsü de dahil olmak üzere bütün ekolojik döngülerin altının üstüne getirmeye devam ediyoruz akıl almaz Yani bir anda adeta su içinde yüzen bir gezegen Diğer yanda suya giderek daha az erişebilen milyarlarca insan bu durumda sormamız şart Madem yeryüzünde bu kadar su var Ve madem ki çok çok bir kısmı tatlı su O zaman neden tuzlu suyu tatlı suya çevirip bu sorunu Kökten çözmüyoruz [Müzik] [Alkış] [Müzik] Evrim ağacının bütün çalışmaları sizler gibi izleyicilerimizin çalışmalarımıza maddi destekte bulunması sayesinde mümkün oluyor Siz de sabit yoruma bırakacağım bağlantıları kullanarak patrion krosus veya YouTube destekçilerimiz arasına katılabilirsiniz iklim krizinin sebep olduğu en büyük problemlerden biri su kıtlığı Aslında küresel ölçekte var olan toplam tatlı su miktarında çok bir problem yok tam tersine gezegen ısındıkça okyanuslar daha da fazla buharlaşıyorlar ve tuzdan arınarak tatlı su şeklinde yağmur olarak yağıyorlar sorun bu yağışın neredeyse tamamının kutuplara ve Pasifik okyanusuna yağıyor olması bunlar bu haritada mor renklerle gösteriliyor haritadaki turuncu bölgeler şu an kinden bile daha az yağış alacak yerler tanıdık bir ülke görüyor musunuz Sadece bu da değil Bazı yerlerde nüfus diğer bölgelere göre çok daha hızlı büyüyor ve bu da o bölgelerde var olan kısıtlı miktardaki suya daha da çok talep yaratıyor Bakın bu harita tatlı suya olan talebin arıza oranının yüksekliğini gösteriyor kırmızı ve bordolar çok yüksek talebe karşılık kısıtlı su miktarı olan yerler burada tanıdık bir ülke görüyor musunuz İşte bu nedenle bu işi en çok bizim ciddiye almamız gerekiyor Bu son gösterdiğim haritada dikkatinizi çekmek İstediğim renk Aslında sarı veya kırmızı değil beyaz O kırmızı ve bordo ile gösterilen ülkelerin toprakları üzerinde yeterince tatlı su olmayabilir Ama bir çoğunun etrafı denizler ve okyanuslarla çevrili ve ülkemizi düşünün 9848 km'lik sınırlarımızın yaklaşık 7200 km'si yani kabaca %73 denizlerle çevrili başımız sıkışırsa Bu tuzlu suyu tatlı suya çevirir lıkır lıkır içeriz olmaz mı olmaz o anda atomunu bir arada tutan kovalent Bağlar tuz moleküllerini oluşturan sodyum ve Klor atomlarını bir arada tutan iyonik bağlardan daha güçlü olduğu için bu sodyum ve Klor atomları birbirinden ayrılıyor Dolayısıyla suyun içine attığınız tuz öyle suyun içinde saklanıp etmiyor kimyasal olarak değişiyor atomlarına ayrışıyor daha fenası izole haldeki sodyum iyonları pozitif yüklü klorianları negatif yüklü olduğu için bu iyonize atomlar daha önceden kar taneleriyle ilgili videoda da gördüğümüz gibi polar yani kutuplu Yani bir tarafı biraz daha pozitif yüklü diğer tarafı biraz daha negatif yüklü olan su moleküllerinin arasına oldukça düzgün bir şekilde dağılıyor Dolayısıyla o iyonları sudan ayırmak istiyorsanız bir şekilde aradaki su moleküllerini ortadan kaldırmanız gerekiyor işte bu çok zor bir iş size bir bardak tuzlu su versem ve bunu tuzundan ayır desem yapmanız gerekeni az çok bilirsiniz ocağa gidip suyu ısıtarak buharlaştıracak olursanız giderek azeküllerine nedeniyle sodyum ve klorianları birbirleriyle tekrar temas edebilirler bağ kurabilirler ve tuz oluşturabilirler bu tuzu çözecek kadar su artık buharlaştığı için bulunmadığından 30 molekülleri dipte çöker ve siz ayrıştırma işlemini tamamlamış olursunuz ne yazık ki işler o kadar basit değil Öncelikle sadece bir bardak suyu tamamen buharlaştırmak için ocağınızda ne kadar ısıtmanız gerektiğini bir düşünün su ısı kapasitesi Çok yüksek bir molekül yani verdiğiniz ısıyı buharlaşmaksızın çok iyi bir şekilde hapsedebilen bir molekül Zaten şu ana kadar küresel ısınma nedeniyle çoktan yok olup gitmediysek bunu büyük oranda okyanuslarımızın ısı kapasitesine borçluyuz onlar ısıyı tutabildikleri için karalar ve hava Görece az ısınıyor Ama tabii ki bunun bir sınırı var Ve işte bu büyük ısı kapasitesi aynı zamanda tuzlu suyu buharlaştırarak tatlı su oluşturma sürecini de aşırı masraflı hale getiriyor bir seferliğine 250 mililitre suyu değilde her milyonlarca litre suyu buharlaştırmanız gerektiğini hayal edin işte Görece eski desalinasyon Tesisleri Tam da bunu yapıyorlar tuz ayrıştırma için kullanılan en yaygın iki yöntemden biri Termal distilasyon Yani inanılmaz miktarda enerji harcayarak suyu buharlaştırmak Bu sırada tuzdan ayrıştırmak sonrasında damıtarak tatlı su elde etmek ikinci ve daha modern olan yöntem ise zar ayrıştırma veya membran ayrıştırma dediğimiz bir dizi Yöntem Bu başlık altında birkaç yöntem var ama en popüler olanı ters ozmoz dediğimiz bir yöntem liseden hatırlıyor olabilirsiniz Eğer bir kap alırsanız ve kabı bağırsak gibi yarı geçirgen bir zarla ikiye ayırırsanız ve bir tarafına %30 tuzlu su diğer tarafına eşit miktarda ama sadece %1 tuzlu su koyarsanız o yüzde bir tuzlu suyun içinde daha bol olan su hiçbir ek enerji harcamasanız bile tamamen moleküler etkileşimlere bağlı olarak Zardan geçerek %30'luk kısmı var işte Suyun bu davranışına ozmoz diyoruz Bu temel davranış yaşamın var olabilmesinin ana nedenlerinden biri Çünkü şu anda hücreler inizdeki ne hareketinin arkasında temelde bu prensip yatıyor ters ozmoz tesislerinde de adlarından anlayabileceğiniz üzere Bunun tam tersi yapılıyor tuzlu suyla tatlı su bir araya konup da tatlı suyun tuzlu suya doğru hareket etmesi yerine tuzlu su özel olarak tasarlanmış bir membrandan yani Zardan yüksek basınç altında geçmeye zorlanıyor bu zorlama sonucunda tuz zarara takılarak kalıyor böylece diğer tarafta tatlı su elde ediyorsunuz ama bu yöntemlerin Her ikisi de aşırı yüksek enerji maliyeti olan yöntemler sayılarla Konuşalım biraz önce dünyanın yılda 4000 kilometre küp tatlı su ihtiyacı olduğundan söz etmiştim Türkiye Bunun 54 kilometre kübbeni kullanıyor modern bir desalinasyon tesisi yaklaşık 35 MB güç harcıyor bu Türkiye'de yaklaşık 102 bin kişinin veya 31. 000 hanenin güç sarfiyatı kadar Ama işte bu kadar elektrik harcadığınızda sadece 100-150. 000 kişinin su ihtiyacını karşılayabiliyorsunuz yani 32000 kişinin şu anda harcadığı elektriğin tamamını tuzlu sudan tatlı su üretmeyi harcayacak olursak aşağı yukarı o kadar kişi için Sadece su üretebiliyoruz insanlar Normalde bu elektriği Sadece su elde etmeye harcamıyor ki tarımı var fabrikası var evde diğer amaçlarla harcanan elektrik var veya AKL ınıza da isterseniz şunu düşünün kişinin günlük su ihtiyacını tuzlu sudan üretmenin maliyeti şu anda yaklaşık 1-2 Dolar civarında ama yeraltı kuyusu veya göl gibi bir tatlı su kaynağından aynı miktarda su elde etmek Sadece 10-15 cent'e mal oluyor anlayacağınız tuzlu sudan tatlı su elde etmek imkansız değil ama arada 25 kata kadar falan maliyet farkları olduğu için bunu ana su kaynağımız olarak kullanamıyoruz tabii çıkacak olursanız Bu yoğun su hızla dibe çöküyor ve bu defa da deniz dibinde bulunan ve besin zinciri için yine Hayati öneme sahip olan canlılığı yok ediyor Elbette bu etkileri azaltacak yöntemler var ve her günde yenileri geliştiriliyor ama işte bu yenilikçi çözümlerde hali hazırda yüksek olan maliyeti daha da fazla yük bindiriyor ama desalinasyonun bize verdiği çok önemli bir şey var istikrar Normalde birçok coğrafya için yapılan öneri alternatif yöntemlere başvurmak mesela halka Su tasarrufunu öğretmek çok daha etkili bir yöntem olabiliyor ama insanlar nihayetinde bencil varlıklar ve o anda susuzlukla sınanmadıkları müddetçe susar fiyatlarını kısmak konusunda berbatlar maalesef birçok kişi eşe dosta iyi görünelim deyip de bu basit yöntemleri kullanmaktan kaçınıyor tuzlu su ise her an var olan bir şey E bu tesislerde maliyetlerine rağmen oldukça istikrarlı çalışabilen devasa makinalar ve dolayısıyla belli bölgelerdeki su ihtiyacını Hele ki Kenya gibi ülkelerin Daha seyrek popülasyona sahip noktalarındaki su ihtiyacını giderme konusunda Çok etkili bir araç olabiliyorlar Üstelik Güneş veya rüzgar enerjisi ile çalışan Mini Tesisler kurulduğunda kuyu açmaktan çok daha etkili ve temiz bir çözüme de dönüşebiliyorlar işin acınası tarafı desalinasyon teknolojilerinin giderek yaygınlaşmasının nedeninin Sadece bu teknolojideki gelişmeler olmaması aynı zamanda enflasyon ve kötü Yönetim gibi ekonomik nedenlerle Eskiden çok daha ucuz olan tatlı su dağıtım yöntemleri giderek pahalılaşıyor mesela yeni su kaynakları aramanın veya baraj inşaatının masrafları katlanarak artıyor öte yandan Görece yeni bir teknoloji olduğu için daha başarısız bir ekonomik profille başlayan desalinasyon teknolojileri de giderek gelişip ucuzladığı için aradaki fark giderek kapanıyor buna bağlı olarak da özellikle kuraklık yaşayan bölgelerde mesela Kaliforniya'da florida'da Suudi Hindistan'da ve giderek artan şekilde Türkiye'de desalinasyon Tesisleri ciddi bir alternatif haline gelmeye başladı günümüzde dünya genelinde 16 17 .
