Herkese merhabalar. Kuvvet ve kuvvetin ölçümü ile beraberiz. Tongç kuvveti ölçen aleti öğreneceğiz seninle beraber.
Ve hemen ilk başta bir eskileri hatırlamamız gerekiyor. Çünkü eskiden kuvvet konusunu öğrenmiştik. Hatırlıyor musun?
Hiç >> hatırlayamadım hocam. >> Çok normal. Hatırlamayabilirsin.
Gerçekten de çok zaman oldu. Ama şunu hemen bilmemiz gerekiyor. Bir kere bir kuvvet bir cismi harekete geçirebilir.
Mesela bu araba duruyorsa buradan arkadan itersen harekete geçirebilirsin. Hatta birden fazla kuvvet daha da hızlı harekete geçebilir. Değil mi?
İşte biz kuvveti şöyle tanımlamıştık. Bir cismin hızını artırabilir, hızını azaltabilir. Durdurabilir.
Aynı zamanda hareket yönünü değiştirebilir. Şeklini değiştirebilir. Mesela örnek mesela şöyle bu giderken böyle tak diye elimle durdurdum.
Bak bir kuvvet uyg bak bu normalde gidiyordu. Ben durdurdum. Böyle bir kuvvet uyguladım.
Aynı zamanda bu normalde duruyordu. Bak hızını arttırdım. hızlı gitmeye başladı bir anda ve aynı zamanda hızını azaltabilir.
Böyle giderken ben böyle birazcık yavaşlattım bunu veya işte hareket yönünü değişim. Böyle giderken böyle döndürdüm ve benzeri bunların her birisi veya şöyle bak büktüm bu kalemi. Görebiliyor musun?
İşte şeklini değiştirme. Bunların hepsi kuvvetin etkileridir. Peki bu derste ne öğreneceğiz biz?
Kuvvetin ne olduğunu bir hatırladıktan sonra kuvvetin nasıl ölçüldüğünü öğreneceğiz ve bunu ölçen aleti de ne diye adlandıracağız? Dinamometre olarak adlandıracağız. Dinamometre kuvvet ölçen aletin adıdır bu arada.
Hatta bizim de biliyorsun dinamo kitaplarımız var ya. Dinamo kitaplarımızın başındaki dinamo aslında dinamometrenin dinamosu. Bu da eee aklımızda kalsın.
Kuvvet dediğimiz şeyin aslında bir cismin hızını, şeklini, yönünü değiştiren etki olduğunu bilmemiz gerekiyor. Bir etkidir. Ve kuvvetin birimi de Tonguçel adı benim Newton'dır.
Hatta bunu büyük N harfiyle yazarız böyle. İşte bunlar bizim için çok önemli. Ve kuvvetin büyüklüğünü ölçtüğümüz alet bizim için dinamometre demiştik ya.
Bu dinamometrenin yapıldığı bazı malzemeler var. Bunlara bakacağız seninle beraber. Şimdi bak ilk başta şuna bakalım.
Kuvvetin birbirine Newton dedik ve Newton'ı da büyük N harfiyle gösterdik. Mesela örnek bir kuvveti mesela F kuvveti ki kuvveti biz F harfiyile gösteririz. Neden biliyor musun?
Çünkü İngilizcede bunun açılımı force'tur. Force'tan gelir. Force dediğimiz şey kuvvettir aslında.
O yüzden F demişiz mesela. Bu 20 N olsun. O zaman bu kuvvetin büyüklüğü 20 N'dır diyebiliriz ve birimi de Newton'la gösterilir diyoruz.
Ve mesela dinamometre dediğimiz aletlere de günlük hayattan pazar kantarı verilebilir. Mesela pazar kantarına şöyle bir şey takarsın ucuna poşeti. Şöyle bir poşet taktın diyelim.
Buradan ölçümü yapar ve bize gösterir kaç newton olduğunu ve benzeri diyebiliriz. Dinamometre aslında pazarı şeklinde veya böyle bilimsel dinamometre şeklinde kullanılabiliyor. Bak burada mesela bir dinamometreye asılmış bir cisim 10 N ağırlığındaymış.
Burada 20 N burada 30 N farklı ağırlıktaki cisimleri ölçebiliyoruz dinamometre yardımıyla. O zaman diyoruz ki yapısındaki yay sayesinde bak yay sayesinde çünkü dinamometrelerin içerisinde bir mekanizma vardır demiştim ya sana. İşte bu mekanizma yaydan oluşur.
Yay nedir biliyor musun? Yay aslında şöyle esnek bir malzemedir. Esnek mesela hani böyle lastikler olur ya Tonguç böyle.
Mesela bak burada bir toka var. Bu tokayı ben böyle esnetiyorum. Bak gerildi gerildi.
Bıraktım tekrar eski haline geldi. Böyle bak normalde bu şekildeydi ama ben bunu kuvvet uyguladığım zaman uzadı uzadı uzadı uzadı. Aynı onun gibi yaylar da bu şekilde dinamometrenin iç mekanizmasını böyle düşün.
Buradan böyle bir cisim asıldığı zaman Tonuç abim böyle uzuyor uzuyor uzuyor uzuyor uzuyor. Dolayısıyla uzadıktan sonra da buradaki göstergesi dışarıya çıkıyor. Bak şu mesela şöyle duruyordu diyelim.
Bunun ucuna bir şey taktık. Böyle uzadı. Görebiliyor musun?
Böyle uzadı. Böyle uzadığı zaman dışarıya doğru bir şeyler çıktı. Yani dinamitenin dışına böyle bölmeler çıktı.
İşte bu bölmeleri sayacağız seninle beraber. Normalde böyle duruyordu. Normalde böyle duruyordu ama bu yay esnek olduğundan dolayı ne oluyor?
Aslında bu cismin ağırlığı aşağı doğru çektiği için, bir kuvvet uygadığı için uzuyor. Dışarıya doğru çıkıyor, fırlıyor bir kısımları. Çünkü yay esniyor.
Yay böyle uzuyor. Yay uzadığı için de dinamometrede göstergelerin dışarıya çıktığını görüyoruz. Peki o zaman diyoruz ki buna göre ölçeklendirilmiş ölçüm aracına yani esnekliğe göre çalışan ölçüm aracına biz dinamometre adını veriyoruz Tonguç evladım benim aynı zamanda dinamometrenin çekildiği tutma yeri dediğimiz şey yukarıya tavana asıldığı yeri bilmemiz gerekiyor.
Burası ise kuvvet uygulanan cismin takıldığı çengel. Yani buraya ben bir ağırlık takıyorum ve aşağı doğru uzatıyorum bu dinamometreyi diye düşünebilirsin. Burada en önemli şey yay bulunur dinamometrenin içerisinde ve yay esnek bir yapıya sahiptir diyoruz.
Peki her dinamometrenin ölçebileceği ölçüm aralığı aynı değil. Neden aynı değil? Çünkü farklı farklı çeşit dinamometreler var.
farklı malzemeden yapılıyor. Farklı kalınlıkta olabiliyor. Mesela kalın yayla yapılan dinamometreyle ince yayla yapılan dinamometrenin farklı ölçümler yapabildiğini görebiliyoruz.
Mesela 20 N'ı buna astığımız zaman daha az uzuyorken 20 N'ı ince eee astığımız zaman daha fazla uzuyor. Diyoruz ki o zaman ya kardeşim o zaman bu daha fazla uzadığı için aslında daha hassas ölçümler yapabiliyor. Bu daha daha sert ölçümler yapabiliyor.
Çünkü kalın yay zaten. Yayın yapıldığı maddenin cinsi de değiştirebiliyor. Tonguş beyim burada mesela çelikten yapılabilir, bakırdan yapılabilir, demirden yapılabilir.
farklı farklı malzemelerle yapılırsa farklı farklı uzamalar olur, farklı farklı göstergeler olur. Dolayısıyla dolayısıyla biz bir kere şunu bilmemiz gerekiyor. Hassas ölçümler için genellikle ince yay kullanılır.
Bu çok önemli bir bilgi. Sınavda, sorularda, test kitaplarında çok çıkar. Ve dinometride ölçüm nasıl yapılıyor?
Mesela dinometri üzerinde bulunan her bir bölme belirli bir kuvvet değerini ifade ediyor. Mesela şöyle bir dinamometre var. Ben bunu böyle çektiğim zaman buradan dikkat et dışarıya doğru bilmem kaç bölme dışarıya fırladı.
Normalde böyle duruyordu ama bu kuvvet yüzünden ne oldu? Bu tarafa doğru çıktı ve burada 1 2 3 4 5 bölme dışarıya çıktığını görebiliyoruz. Hatta şöyle birazcık yaklaştırayım sana.
Bak böyle dinamometrenin içerisinden bu 5 bölme fırlamış. 1 2 3 4 5. İşte bu 5 bölmeyi görüyorum ben.
5 bölmenin her birisine 10 N diyorum. 10 10 ve 10. Toplam kaç etti Tonguç benim?
>> 50 hocam. >> Harika. 50.
İşte diyorum ki o zaman bu cisim 50 new kuvvet uygulamış şeklinde yorum yapabiliyorum. Zaten sorularda da bu tarz sorular geliyor. Ve unutmayalım.
Dinomitede belirtilen toplam kuvvet değeri bölme sayısına bölünerek bir bölmenin karşılığı yani 10 N bulunabiliyor. Şimdi seninle beraber bunun hesaplarını yapmaya bir başlayalım. Şimdi bir kere Tongu Çelan Beyim 70 N maksimum bak maksimum 70 N ölçen bir dinamometre olsun.
70 Nın ölçebileceği ölçebileceği e bu çok önemli bir laf bu arada ölçebileceği en büyük veya maksimum da diyebiliriz. Eee ağırlık 70 N olan bir dinamometre var elimizde. Tamam mı?
Bir kere bunu bilmemiz gerekiyor. Birinci bilgi bu. İkinci bölme sayısını bilmemiz gerekiyor.
10 bölmeden oluşan bir eee 10 bölmeden oluşur diyoruz. Bu da dinometride ile ilgili bildiğimiz ikinci bilgi. Şimdi bu iki bilgiyi nasıl kullanıyoruz?
Diyoruz ki ben 70'i yani ölçebileceği maksimumu bölme sayısına bölersem bölme sayısına bölersem 7 diye bir şey çıkıyor. Bu 7 new aslında bir bölmeye karşılık gelen eee bizim ağırlığımız veya kuvvetimiz bir bölme 7 new denk geliyormuş diyebiliriz. Peki bunu nerede kullanacağız?
Mesela bu dinamometre böyle duruyordu. Ben bunun ucuna bir şey astığım zaman ne oldu? Bu dinamometri iki tane dışarıya fırladı.
Görüyor musun? 1 2 bölme dışarıya fırladı. O zaman diyorum ki ya bir bölme 7 new'sa 7 kaç etti?
>> 14 hocam. >> Harika. 14.
O zaman bu demek ki 14 new'mış diyebiliriz K cismi için. Bak bunu bulduk. Şimdi buraya bakalım.
Bu cisim kaç bölme dışarıya fırlatmış? L cismi kaç bölme dışarı fırlatmış bu dinamometreyi? >> 5 hocam.
>> Harikasın. 5. Bravo diyorum sana.
1 2 3 4 5 ve her birisi 7 olduğu için 7 7 kere 5'ten 35 new olduğunu söyleyebiliriz. İşte sorular bu şekilde yapılıyor Tong Şöy Beyim aslında sorunun çözüm yöntemi basit. Maksimumu bölme sayısına bölüyorsun.
Bir bölmeyi buluyorsun. Sonrasında da kaç bölme fırladıysa onunla çarpıyorsun. Şimdi hemen sana bir soru.
Aşağıda en fazla 100 new büyüklüğündeki kuvveti ölçebilen 10 bölmeli dinamometreler hazırlanmıştır. Tamam. He 100 maksimumuymuş 10 bölmeliymiş.
Şekildeki gibi özdeş dinamometrelere oyuncaklar asılıyor. Bu arada özdeş kelimesi çok kullanılır. Hiç şaşırma.
Önemli bir şey değil. Aynı demek. Aynı özellikte yani.
Üçü de kardeş dinamometreymiş. Tamam. Oyuncakların kaç newton olduğunu bulalım demiş bize.
Şimdi araba, gemi ve uçak oyuncağı varmış. Bir kere nasıl hesaplıyorduk? Maksimumu bölme sayısına bölünce, bölme sayısına bölünce bir bölmeyi buluyorduk.
Hemen bölelim. 100'ü 10'a böldüğümüz zaman 10 N. Aslında bu bizim için bir bölmeye karşılık gelen.
Şimdi burada araba arkadaşımız bir tane bölme dışarı çıkarmış. Gemi iki bölme çıkarmış. Eee buradaki uçaksa 1 2 3 bölme çıkarmış.
O zaman bu 10, bu 10, 10, 20, e bu 10 10 toplam 30 çıktı. O zaman diyorum ki 10 N, 20 N ve 30 N şeklinde cevabımıza ulaşabiliyorum diyorum. Ve bu arada hemen ödevini vermek istiyorum.
Kuvvet ve kuvvetin ölçülmesi ile alakalı. Tomuş abim 5 4 videosundayız şu anda seninle beraber. 100 soru ödevim var çünkü önemli bir konu.
Biliyorsun zaten öğrenme hatasına göre ilerliyoruz. Buradaki ödevlerin dinamoan T14 15 16 17 Hemen sana göstermek istiyorum. Buradaki dinamo kitabımızdan T14'le başlıyorsun.
15, 16 ve 17 testleri çözmeni istiyorum buraya kadar. Yani d tane test çözmeni istiyorum. Çok güzel sorular var burada gerçekten de.
Ve aynı zamanda Tongçğum tüm dersler kitabımızı açtığımız zaman da hemen fen kısmını açtığımız zaman kuvvet ve kuvvetin ölçümesi T4'ü çözmek istiyorum. Hemen bunu düzeltelim. T4 bu ve Zoru Bankası fen kitabımızdan da Zoru Bankası'nın fen kısmından daha doğrusu buradan da hemen açtığımız zaman fen kısmında kuvvet ve kuvvetin ölçülmesi T5'i çözmeni istiyorum Tonguç evladım benim.
Bunu da yaparsan süper bir şekilde ödevlerini tamamlamış olacaksın. Biliyorsun zaten öğrenme atlasımıza göre ilerliyoruz. Öğrenme hatlasımıza göre 17 derste bitireceğiz fen konularının hepsini ve aynı zamanda yol haritamızda biliyorsun şu anda yazılı kampının içerisindeyiz.
Sonrasında şampiyon kampımız devam edecek. Yol haritamıza göre ilerliyoruz. Bunların hepsinin linklerini aşağıya açıklamaya koyuyoruz zaten diyorum.
Ve hadi bakalım o zaman yeni sorumuza gelelim. Yazılı sorumuz bu arada. Yazılı sorumuzu da burada sayfa 83'ten aldık.
Sayfa 83 yazılı denemelerindeki bu soruyu beraber çözeceğiz seninle beraber. Aşağıda iki farklı öğrencinin tasarladığı eşit bölme dinamometre modelleri verilmişti demiş. İnce bakır tel, kalın bakır tel.
Tamam. Buna göre hangi öğrenci tasarlı dinametre ile daha ağır yük ölçebilir nedenini açıklayınız. Şimdi bir kere şunu bilmemiz gerekiyor.
İnce bakır telle yani ince tellerle biz hassas ölçümler yapabiliriz. İnce telli dinamometreyle. Bu arada yazılılarda artık hep böyle açık uçlu soru çıktığı için çok dikkat edeceğiz.
Açık uçluları çözmeyi, böyle yazı yazmaya alışmamız gerekiyor. İnce telli dinamometre ile eee nasıl yapılabilir? Hassas ölçümler.
Hassas ölçümler yapılabilir. Yapılabilir ama yapılabilir. Ama kalın telli dinamometre ile kalın telli dinamometre ile daha eee ağır ağır yükler ölçülebilir.
Çünkü çünkü kalın tel eee daha dayanıklıdır. Aslında açıkladın demişti. Dayanıklıdır.
İnce tele göre daha dayanıklıdır şeklinde açıklamamızı yapmamız gerekiyor. Hemen geldik yeni sorumuza. Bu da zaten dinamo kitabımızdan dinamometre sorusu ve dinamo kitabımızdan bu soruyu beraber çözeceğiz sizinle beraber.
5. soruyu çözeceğiz. Hemen bakalım.
Uygulanan kuvvet arttıkça yeni uzama miktarı da artar. Özdeş dinometrelerden yani aynı dinometrerden K dinamometresinde uygulanan kuvvet 10 N. He tamam.
Eee olduğuna göre L ve Mamometrelerine uygulanan kuvvetlerin büyükleri hangisindeki eee gibi olabilir demiş. Şimdi buraya birazcık yaklaşmak istiyorum. Tam görmen için Tonguş Öylan Beyim bir kere eee bak buradaki K dinamometresini de şöyle gösterelim.
Buradaki K dinometresinde 1 2 birim dışarıya çıkarmış. 10 new bak 1 2 birim dışarıya çıkarmış. O zaman her bir birimin her bir birimin 5 olduğunu sebebiz.
5 toplamı 10 çıkmış. O zaman burada da 1 2 3 4 5 birim dışarı çıkarmış. 5 5 toplam 25 N diyebiliriz L'de ölçülen zımbırtıya.
Ve M'de de dikkat et 1 2 3 birim yani 5 5 toplam 15 N diyebiliriz. Ve son durumda bizden istediği L ve Mde ne olabilir demişti. E pardon bunun E L ve M olacak.
Bunu yanlış E yazmışız. Pardon L ve M olacak. Burada da 25 ve 15 olabilir.
Cevabımızın A seçeneği olduğunu net bir şekilde söyleyebiliriz. Ve hadi bakalım o zaman ödüllü sayfamıza geldik. Her ay abonelere özel hediyeler veriyoruz.
Bu arada abone olmayı ihmal etmeyin. Gerçekten de çok güzel hediyeler gelecek. kırt setleri ve kitap setleri ve benzeri çok güzel hediyelerimiz olacak.
Bu ayda çekilişimizi yapacağız çok yakın zamanda. Hadi bakalım o zaman bir sonraki dersimizde görüşmek üzere.
