[Müzik] bu basit fonksiyon, bugün size anlatacağım hikayenin özünü mükemmel şekilde yansıtıyor. Bu fonksiyonda x değeri 0'a yaklaştıkça y değeri sonsuza yaklaşır. Matematikçiler buna tekillik noktası diyor; sonlu sınırları aşan bir değer.
Astrofizikçiler de bu terimi benimser, devasa bir yıldız süpernova patlamasıyla çöktüğünde merkezinde sıfır hacim ve sonsuz yoğunlukta bir tekillik oluşuyor. Işığın bile kaçamadığı bu noktaya kara delik diyoruz. Uzay-zaman dokusunda bir yırtılma.
. . Ve şimdi, insanlık tarihinde de benzer bir tekillik noktasına yaklaşıyoruz.
Önümüzdeki yıllarda bizi öyle bir dönüşüm bekliyor ki, tıpkı bir kara deliğin uzay zamanı büktüğü gibi bu dönüşüm de insan yaşamının her yönünü, cinsellikten maneviyata, iş modellerimizden yaşam döngülerimize kadar her şeyi kökten değiştirecek. Öyle bir dönem ki, teknolojik değişimin hızı o kadar yüksek, etkisi o kadar derin olacak ki, insan hayatı geri dönülemez bir şekilde dönüşecek. Bu, ne bir ütopya, ne de bir distopya; bu, hayatımıza anlam veren her kavramın, buna ölüm de dahil, yeniden tanımlanacağı bir çağ.
1950'lerde, geçenlerde videosunu da yaptığımız John von Neumann şöyle demişti: "Teknolojinin sürekli hızlanan ilerleyişi, ırkın tarihinde öyle temel bir tekilliği gösteriyor ki, bu noktadan sonra insan hayatı bildiğimiz haliyle devam edemez. " Von Neumann burada iki kritik gözlem yapıyor: ivme ve tekillik. İşte tam da bu ivmeyi anlamak, geleceği doğru yorumlamak için çok önemli.
Çünkü insanlığın ilerleyişi doğrusal değil, üstel; yani sabit bir sayıyla toplama değil, sabit bir sayıyla çarpma şeklinde ilerliyor. Ve üstel büyümenin aldatıcı bir doğası var; başlangıçta neredeyse fark edilemez, sonra birden patlar. Bunu şöyle çok güzel bir hikayeyle anlatalım isterseniz: Hint imparatoru satranç oynamayı çok severmiş.
Bir gün bir bilge gelmiş ve imparatora satranç öğretmiş. İmparator o kadar memnun kalmış ki bilgeye, "Dile benden ne dilersen," demiş. Bilge çok mütevazı bir istekte bulunmuş gibi görünen şu teklifi yapmış: "Satranç tahtasının ilk karesine bir pirinç tanesi, ikinci karesine 2 tane, üçüncü karesine 4 tane, dördüncü karesine 8 tane, her kareye bir öncekinin iki katı pirinç tanesi koymanızı istiyorum.
" İmparator bu isteği duyunca gülmüş; "Ne kadar basit ve mütevazi bir istek," gibi görünüyormuş ama matematik bilen danışmanları hemen hesaplamaya başlamış. 8'e 8 olan satranç tahtası 64 kareden oluşuyor. Son kareye geldiğimizde 2 üzeri 63 tane pirinç tanesi gerekiyor.
Toplam pirinç sayısı o kadar büyük ki, dünyanın tüm pirinç üretimi bile bu isteği karşılamaya yetmezmiş. Bu da üstel büyümenin aldatıcı doğasını gösteriyor; başlangıçta çok masum görünen artışlar sürekli katlanarak devam ettiğinde inanılmaz boyutlara ulaşıyor. İşte teknolojik gelişme de aynen böyle ilerliyor ve biz şu anda o son katlanmanın eşiğindeyiz.
Şüpheciler her zaman yapay zekanın yetersiz kaldığı bir alan bulup, "İşte burada insan üstünlüğü devam edecek," diyorlar ama yakın gelecekte bilgi temelli teknolojiler sadece bilgiyi değil, beynin örüntü tanıma gücünü, problem çözme becerisini, hatta duygusal ve ahlaki zekasını da kapsayacak. Ve burada çok önemli bir noktaya geliyoruz: beynimizin ciddi sınırları var. Evet, muazzam bir paralellik ile çalışıyor; aynı anda 100 trilyon sinirsel bağlantı yapabiliyor ama düşünme hızımız çok yavaş.
Nöral işlemlerimiz, elektronik devrelerden milyon kat daha yavaş. Bu da yeni bilgileri işleme kapasitemizi ciddi şekilde sınırlıyor. Biyolojik bedenlerimiz de kırılgan ve sürekli bakım gerektiriyor.
İnsan zekası bazen muhteşem yaratıcılık gösterebilen, düşüncesi türetilmiş, önemsiz ve sınırlıdır. İşte tekillik bize bu sınırları aşma imkanı verecek. Kaderimiz kendi elimizde olacak; istediğimiz kadar yaşayabileceğimiz yaşam süremiz bizim kontrolümüzde olacak.
Demek ki, insan düşüncesini tam olarak anlayıp sınırlarını genişleteceğiz. Yüzyılın sonunda biyolojik olmayan zekamız, bugünkü insan zekasından trilyon kere trilyon kat daha güçlü olacak. Ve ilginç olan ise, bu denli gelişmişliğe rağmen biz bu geçişin henüz çok başındayız.
Paradigma kayması ve bilgi teknolojilerinin kapasitesi, üstel eğrinin henüz diz noktasında, yani üstel trendin fark edilir hale geldiği nokta burası. Bu noktadan sonra trend hızla patlayacak. Ama şimdi biz burada bir geri çekilip, Ray Kurzweil'in "The Singularity is Near" kitabında bahsettiği ve bu noktaya nasıl geldiğimizi çok güzel bir çerçeveye oturtan, bulunduğumuz yer ile gideceğimiz yeri çok güzel açıklayan altı çağdan bahsedelim.
Bu çağların her biri, bizleri tekilliğe götüren yolda çok önemli basamaklar. En önemlisi, her çağ bir önceki çağın bilgi işleme yöntemlerini kullanarak bir sonrakini yaratıyor. Mesela, evrenin birinci çağına baktığımızda fizik ve kimya çağı diyebiliriz.
Çünkü köklerimizi en temel yapı taşlarına kadar takip edebiliyoruz. Madde ve enerjinin temel örüntülerinin bile bilgi var. Güncel kuantum teorilerine göre zaman ve uzay bile ayrık parçacıklardan, özünde bilgi parçacıklarından oluşuyor.
Madde ve enerjinin özünde dijital mi yoksa analog mu olduğu hala tartışılıyor. Ama atomik yapıların ayrık bilgi depoladığını ve temsil ettiğini biliyoruz. Büyük patlamadan birkaç yüz bin yıl sonra, elektronlar, protonlar ve nötronlardan oluşan çekirdeklerin etrafında yörüngelere yerleşerek ilk atomları oluşturmuştu.
Atomların elektriksel yapısı onları yapışkan kılmıştı. Birkaç milyon yıl sonra kimya doğdu; atomlar bir araya gelerek molekülleri oluşturdu. Ve burada çok önemli bir element var: Karbon.
Diğer elementler 1 ila 3 bağ yapabilirken, karbon dört yönde bağ yapabiliyordu. Bu özellik, karmaşık bilgi açısından zengin üç boyutlu yapıların oluşmasını sağladı. İşin en ilginç yanı şu: evrenimizin fizik kuralları ve temel kuvvetlerin etkileşimini yöneten fiziksel sabitler, bilginin kodlanması ve evrimi için o kadar hassas, o kadar uygun ki böyle olağanüstü bir durumun nasıl ortaya çıktığını merak ediyoruz hala.
Bazıları bunda ilahi bir el görüyor, diğerleri ise antropik ilkeye işaret ediyor. Yani ancak kendi evrimimizi izleyen bir evrende bu soruyu sorabiliyor olmamız. Güncel fizik teorileri düzenli olarak yeni evrenlerin oluştuğunu ve her birinin kendi benzersiz kuralları olduğunu öne sürüyor.
Ama bu evrenlerin çoğu ya hızla yok oluyor ya da bizimki gibi ilginç örüntüler oluşturamıyor. Çünkü kuralları giderek karmaşıklaşan formların evrimine izin vermiyor. İkinci çağa geldiğimizde, biyoloji ve DNA çağına geliyoruz.
Bu çağ ise birkaç milyar yıl önce başladı. Karbon bazlı bileşikler giderek daha karmaşık hale geldi. Sonunda molekül grupları kendi kendini kopyalayabilen dijital mekanizmalar geliştirdi.
DNA'dan bahsediyoruz; bu molekül ve onu destekleyen kodon ve ribozom makineleri, evrimsel deneylerin kaydını tutmamızı sağladı. 3'üncü çağda ise beyin çağı başladı. Her çağ, bilginin evrimini bir sonraki seviyeye taşıyordu.
3'üncü çağda DNA rehberliğinde evrim, bilgiyi kendi duyu organlarıyla algılayıp kendi beyin ve sinir sistemlerinde işleyip depolayabilen organizmalar üretti. Bu gelişme, ikinci çağın mekanizmaları, DNA ve gen ifadesini kontrol eden protein ve RNA parçalarının epigenetik bilgisi sayesinde mümkün oldu. Bu mekanizmalar, 3'üncü çağın bilgi işleme sistemlerini yani organizmaların beyin.
. . Ve sinir sistemlerini dolaylı olarak etkinleştir ve tanımladı; yani 3.
çağda ilkel hayvanların örüntüleri tanıma yeteneği ortaya çıktı. Bu yetenek hâlâ beyin aktivitemizin büyük çoğunluğunu oluşturuyor. Sonunda kendi türümüz, deneyimlediğimiz dünyayı soyut zihinsel modellerle anlama ve bu modellerin rasyonel sonuçlarını düşünme yeteneği kazandı.
Dünyayı zihnimizde yeniden tasarlayıp bu fikirleri eyleme dökebiliriz. 4. Çağa geldiğimizde ise içinde bulunduğumuz teknoloji çağına geliyoruz; rasyonel ve soyut düşünce yeteneğimizi baş parmağımızla birleştirerek 4.
çağı başlattık. Yani insan yapımı teknolojinin evrimi, basit mekanizmalarla başladı, karmaşık otomatik makineler geliştirdik. Sonunda gelişmiş hesaplama ve iletişim cihazlarıyla teknolojinin kendisi, karmaşık bilgi örüntülerini algılayabilir, depolayabilir ve değerlendirebilir hale geldi.
Biyolojik zekanın evrimi ile teknolojik zekanın evrimini karşılaştırdığımızda da şu ortaya çıkıyor: En gelişmiş memeliler, her 100. 000 yılda bir 1 cm³ beyin hacmi eklerken, biz bilgisayarların hesaplama kapasitesini her yıl ikiye katlıyoruz. Elbette ne beyin boyutu ne de bilgisayar kapasitesi zekanın tek belirleyicisi ama bunlar önemli faktörler.
5. Çağ, insan ile teknolojinin birleşimi; işte tekillik burada 5. çağda başlıyor.
Beynimizde depolanan muazzam bilgiyle teknolojimiz, çok daha büyük kapasite, hız ve bilgi paylaşım yeteneği birleşiyor. Bu çağ, insan-makine uygarlığının biyolojik beynin 100 trilyonluk yavaş bağlantı sınırını aşmasını sağlayacak tekillik; eski insan sorularını çözmemizi ve yaratıcılığımızı muazzam ölçüde artırmamız sağlayacak. Evrim bize bahşettiği zekayı koruyup geliştirirken, biyolojik evrimin derin sınırlarını aşacağız.
Ama tekillik aynı zamanda yıkıcı eğilimlerimizi gerçekleştirme yeteneğimizi de artıracak. O yüzden bu hikayenin sonu henüz yazılmadı. Ve 6.
Çağ, yani evrenin uyanışı: Son çağda biyolojik kökenlerden ve insan yaratıcılığından türeyen zeka, çevremizdeki madde ve enerjiyi doyurmaya başlayacak. Bunu madde ve enerjiyi yeniden düzenleyerek, optimal hesaplama seviyesi sağlayarak ve dünyadan başlayarak evrene yayılarak başaracak. Şu anda ışık hızını, bilgi transferinde bir sınırlayıcı faktör olarak anlıyoruz.
Bu sınırı aşmak oldukça spekülatif görünse de bazı ipuçları, bu kısıtlamanın aşılabileceğini gösteriyor. En ufak sapmalar bile sonunda bu süper ışık hızı yeteneğini kullanmamızı sağlayacak. Uygarlığın evrenin geri kalanını, yaratıcılık ve zekayla ne kadar hızlı veya yavaş dolduracağı ise işte bize bağlı.
Her halükarda evrenin akıllı olmayan madde ve mekanizmaları, zekanın muhteşem biçimlerine dönüşecek. Bu bilgi örüntülerinin evriminde 6. Çağı oluşturacak.
Peki, bu çağlar bize ne anlatıyor, neden bu kadar önemliler? Hem biyolojik evrimin hem de insan teknolojik gelişiminin önemli dönüm noktalarını tek bir grafik gösterirsek; x ekseninde geçen yılları, y ekseninde paradigma değişimi süresini logaritmik olarak işaretlediğimizde ne görüyoruz? Düz bir çizgi, sürekli bir ivmelenme; biyolojik evrimden insan yönetimindeki gelişime doğrudan bir geçiş ve bu sadece burada konuştuğumuz olaylarla sınırlı değil.
Ansiklopedilerden Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'ne, Carl Sagan'ın kozmik takviminden diğer kaynaklara kadar farklı listeleri birleştirdiğimizde hep aynı düzgün ivmelenmeyi görüyoruz. Bu grafiklerde üstel olarak büyüyen şey düzen ve karmaşıklık. 1 milyar yıl önce 1 milyon yıl içinde bile çok az şey oluyordu ama 250.
000 yıl önce türümüzün evrimi gibi çığır açan olaylar sadece 100. 000 yıl içinde gerçekleşti. Teknolojide 50.
000 yıl öncesine gittiğimizde, 1000 yıl içinde pek bir şey olmuyordu ama yakın geçmişte internet gibi yeni paradigmalar ortaya çıkışlarından kitlesel adaptasyon sadece 10 yıl içinde ulaştı. ChatGPT'nin yayılım hızını da hatırlıyorsunuz. Yani aslında 10 yılda bir paradigma değişim hızını 2'ye katlıyoruz.
20. yüzyıl, kademeli olarak bugünkü ilerleme hızına ulaştı; 2000 yılındaki hızla, yüzyılın başarıları yaklaşık 20 yıllık ilerlemeye eşdeğerdi. Şimdi aynı ilerlemeyi 14 yılda yapacağız, sonra 7 yılda.
Başka bir deyişle, 21. yüzyılda 100 yıllık teknolojik ilerleme görmeyeceğiz; bugünkü hızla ölçüldüğünde 20. 000 yıllık ilerleme göreceğiz.
Bu, 20. yüzyılda başarılı olanın 1'in katı demek. Yani aslında insanlar sezgisel olarak mevcut ilerleme hızının gelecekte de aynı kalacağını varsayıyoruz ve gerçekleşeceğini düşünüyor.
Matematiksel açıdan bunun nedeni basit; üstel eğri kısa bir süre için incelendiğinde düz bir çizgi gibi görünüyor ama geri çekilip baktığımızda bambaşka bir hikaye var. Bilim insanları ve mühendisler arasında yaygın olan bir durum var; çünkü bunu bilimci karamsarlığı diyebiliriz. Çoğu zaman güncel bir zorluğun karmaşık detaylarına o kadar dalıyorlar ki, kendi çalışmalarının uzun vadeli etkilerini ve içinde bulundukları alanın büyük resmini göremiyorlar.
Ayrıca her yeni teknoloji nesliyle birlikte ellerinde olacak çok daha güçlü araçları hesaba katmıyorlar. Bilim insanları, mevcut araştırma hedefleri hakkında temkinli konuşmak ve mevcut bilimsel çalışmanın ötesine nadiren spekülasyon yapmak üzere eğitiliyor. Bu yaklaşım, bir bilim ve teknoloji nesli insan neslinden uzun sürdüğünde tatmin ediciydi ama artık bir bilimsel ve teknolojik ilerleme nesli sadece birkaç yıl sürüyor.
Peki, teknolojik ilerlemenin hızı sonsuza kadar artabilir mi? İnsanların düşünmekte zorlanacağı bir nokta yok mu? Geliştirilememiş insanlar için elbette var.
Ama ya 1000 bilim insanı, her biri bugünkü bilim insanlarından bin kat daha zeki ve 1'in kat daha hızlı çalışsa, onlar için bir yıl bizim için 1000 yıla eşdeğer olacak ve bu sadece başlangıç. Çünkü onlar zekalarını daha da artıracak teknolojiler geliştirecek, artık zekaları sabit bir kapasiteyle sınırlı değil; kendi düşünce süreçlerini daha hızlı düşünmek için değiştirecekler. Bilim insanları 1 milyon kat daha zeki ve 1 milyon kat daha hızlı çalıştığında, bir saat bugünkü ölçülerle bir yüzyıllık ilerlemeye eşdeğer olacak.
Yani tekilliğin birçok yüzü var. Aslında, teknolojinin sonsuz hızda gelişiyor gibi göründüğü üstel büyümenin neredeyse dikey fazını temsil ediyor. Matematiksel açıdan bakıldığında kesinti yok, kopuş yok ve büyüme oranları sonlu kalıyor; ancak olağanüstü büyük.
Ama şu anki sınırlı çerçevemizle baktığımızda, bu yaklaşan olay, ilerlemenin sürekliliğinde keskin ve ani bir kopuş gibi görünüyor. Ve tabii şunu da söylemek lazım, birçok insan bu değişimlerde insanlığımızın hayati bir yönünün kaybından endişe ediyor. Ancak bu bakış açısı, teknolojimiz ne olacağını yanlış anlamaktan kaynaklanıyor.
Bugüne kadar karşılaştığımız tüm makineler, insan biyolojik özelliklerinin temel inceliklerinden yoksun. Tekilliğin en önemli sonucu ise şu: Teknolojimiz, insan özelliklerinin en iyisi olarak gördüğümüz şeyin inceliğine ve esnekliğine ulaşacak ve sonra bunu aşacak. Bu yolculukta aktif rol almak, geleceği şekillendirmek bizim elimizde.
Tekillik kaçınılmaz, tek sorun ne zaman olacağı ve bizi nereye götüreceği. Ve her zaman olduğu gibi, tekrar görüşene dek iyi ki varsınız, sevgiler.
