voor een goed functionerende democratie zijn goed geïnformeerde burgers nodig met daarom zijn sterke media cruciaal voor een sterke democratie maar klopt dat we werken de media democratie tegen vanuit het vlaams parlement dit is de universiteit van aanbrengen [Muziek] [Applaus] werken de media de democratie tegen natuurlijk niet wat jullie denken de journalistiek dat is toch een pijler van de democratie wel een aantal is inderdaad hoe dat wij doorgaans denken over de relatie journalistiek en democratie journalistiek speelt daarbij de waakhond van de democratie en dat betekent dat journalisten de machthebbers de politici op het matje roepen wanneer
ze iets fout doen en dat ze aan jullie aan ons de burgers de nodige informatie geven zodat wij kunnen gaan stemmen in het stemhokje wil die sterke band tussen journalistiek en democratie deze niet toevallig die kunnen we historisch gaan we uitleggen dat wil ik vandaag zeker met jullie doen maar ik wil ook een aantal kanttekeningen bij plaatsen niet zozeer om die band uiteen te rafelen maar net om die te gaan versterken nu laten we beginnen bij het begin en dat is in de 17e eeuw in europa en hoe zijn grootvader grofweg uit in de 17e
eeuw wel de kerk en de koningen die hadden het voor het zeggen en dress moest zwijgen letterlijk bijna als je je mond voorbij sprak dan kon je gewoon op de geatine terechtkomen maar tegelijkertijd waren er een aantal mensen die ook in die macht wouden beginnen delen zoals de handelaren die bijzonder veel geld begonnen te verzamelen en die daardoor ook een deel van inspraak hadden in de macht zo had je ook protestanten tegen het beu waren tot de macht in rome was geconcentreerd en je had republikeinen die koningen doorheen europa van hun troon begonnen te stoten
en dit alles was aangevuurd door het denkers zoals john milton die de vrijheid van meningsuiting aan haar de als een centraal fundamenteel liberale vrijheid nu daar doorheen de censuur stilaan liggen en waren een aantal politieke activisten deze bronnen wagen aan de eerste vormen van journalistiek een voorbeeld is telefoon dat was een brits team zware storm gadesloeg in 17 onder en 4e daarover publiceren en die daarvoor getuigen ging de vragen en dat wordt algemeen gezien als de oudste gekende vorm van moderne journalistiek maar dingen je de for was in de eerste plaats een handelaar en politiek
olie mist en pamflettist zelf toe en een schrijver van onder andere de roman robinson' cruiser i dus objectiviteit was op dat moment helemaal nog geen tien meer zelfs de eerste journalisten kozen resolute kant van de burgerij tegen de monarchie en omgekeerd zie je hetzelfde bij de bezielers van de democratie die geen een belangrijke rol weg liggen voor journalistiek als de verdediger van die democratie als de bewaker zelfs van het algemeen belang bijvoorbeeld thomas jeffersons het was de derde president van de verenigde staten en ook de persoon die de pen vast hield van de grondwet en
hij zei op een gegeven moment moest ik moeten kiezen tussen een regering zonder kanten of kanten zonder een regering dan zou ik voor dat laatste kies dat toont dus hoe centraal de persvrijheid de vrijheid van meningsuiting was voor de eerste democraten zo belangrijk dat het eerste amendement van de verenigde van de grondwet van de verenigde staten het abonnement is dat de persvrijheid en vrijheid van meningsuiting garandeert dus journalistiek koos de kant van de democratie tegen de monarchie de democratie zetten de bescherming van de journalistiek centraal in haar wetten en zo krijgen een historisch verbond dat
geboren was en dat verbond dat leeft nu nog heel sterk doden in de manier waarop wij denken en praten over de journalistiek en de democratie je ziet dat op reacties je ziet dat bijvoorbeeld in de code van de raad voor de journalistiek uit die waakhondfunctie centraal staat je ziet dat ook in de opleidingen wij leren dat ook aan onze studenten dat hij waakhondfunctie zo belangrijk is en ook in beleid voorbeeld van de vlaamse overheid en openbare omroep zie je dat de link met democratie regelmatig wordt aangehaald dus dit is het verbond waar wij nog vaak
aan denk maar die pijler van de democratie is dat ook iets dat werkelijk zo is is de journalistiek doorheen de eeuwen de pijlen van de democratie gebleken wel sinds de jaren 50 is mijn die vraag beginnen stellen om de communicatie wetenschappers onder medeonderzoekers en is mijn de focus wat gaan verleggen weg van de theoretische discussie over wat journalistiek zou moeten zijn en naar het onderzoek over de journalistiek zelf wat die in de praktijk is en daar komt natuurlijk een veel realistischer beeld naar voren van journalistiek die ook tekortkomingen had en misschien zelfs negatieve effecten op
de democratie laten we eens naar een paar van die onderzoek kijken en zien wat we eruit kunnen leren en eerst aantal onderzoekers die geen kijken naar de reacties en gingen daar observaties doen een voorbeeld is davy planning whites die redacteur was bij de po journal in de verenigde staten in de jaren 50 en zich op een gegeven moment de vraag stelde hoe beslist een eindredacteur eigenlijk wat er wel en niet in de krant verschijnt en is het gaan vragen aan de redacteur die bij de telegraaf soort en de inkomende berichten moest filter kan je daar
is bijhouden en ook de reden waarom en bleek uit de antwoorden dat die reden soms heel banaal konden zijn het verhaal was zich nu gaan ontwikkelen ik had nog niet genoeg informatie of er was geen plaats meer in de krant van morgen dus ik heb het bericht niet geselecteerd of simpelweg omdat die redacteur op dat moment het gewoon niet interessant vond daar komt dat idee vandaan van de journalist als poortwachter het nieuws is niet zomaar alles wat er in de wereld gebeurt het is alles wat journalisten belangrijk genoeg vinden om over te rapporteren andere onderzoekers
gingen dan weer kijken naar de inhoud van het nieuws op kanten op de televisie hier het journaal nu zelfs online en recent voorbeeld is dat van nick davies en bekroond journalist die een aantal jaar geleden een team van onderzoekers de vraag stellen kunnen jullie eens gaan kijken wat de oorsprong is van de berichten in de engels krampen en ze namen 2000 berichten van 1980 tot 2008 en geen kijken wat de bron was van die berichten wat bleek slechts 12 procent was gebaseerd op gegevens die de journalisten zelf hadden bij een gezocht of hadden gefit checkt
en al de rest was afkomstig van die ar van persberichten of gekopieerd uit andere nieuwsbronnen en uiteraard dat is bijzonder handig bij deadlines wanneer je snel nieuws moet hebben en ook niet baby's begrijp dat het enige wat de aangeeft is dat het jammer is dat journalisten niet de middelen krijgen om zich daarmee bezig te houden terwijl uiteindelijk de bazen van die kranten grote winst te maken en daardoor wordt het beroep minder gedreven door onderzoek in verslaggeving maar eerder door bladvulling zoals hij iets wat provocerend stelt dan waarin de onderzoekers die ook voor bij de westerse
democratie gingen kijken en hoe het beleid bijvoorbeeld in niet of minder democratische landen rooms journalistiek wordt vormgegeven en dan zie je dat in landen zoals rusland of china ook een bloeiende journalistiek vorm weert ook daar zijn er verschillende media ook daar heb je kranten televisie journaals die het nieuws brengen maar die zich heel duidelijk aansluiten bij de visie van bestaat en die niet ingaan tegen de staats ideologie neem bijvoorbeeld brush het idee artie tegen nodig die lopen niet hoog op met objectiviteit die gaan duidelijk de russische kant van het verhaal kiezen en belichten bijvoorbeeld bij
de annexatie van de game in 2014 en zelfs al moeten ze wat complottheorieën gebruiken om de agenda van rusland om de vogel te brengen dan is dat geen probleem hetzelfde in china ook daar staat een nieuw sector niet stil ja de communistische partij die houdt nog altijd een heel sterke controle op alle nieuwsmedia maar het is niet zo dat er maar één grote krant is de partij komt nee de partij kamp people's daily is niet eens de meest gelezen krant dat is sarah weekly en zo doen weekly is een commerciële kant die abonnementen heeft en
waar dat ook reclame op te zien journalistiek is trouwens heel sterk geprofessionaliseerd sinds de jaren 80 in china en ook daar heb je nieuws apps spotcast nieuws video's dus het lijkt zeer sterk op de context die wij hier kennen en dat werkt prima allemaal om mag je natuurlijk niet te ver gaan in 2013 ging de seizoen weekly bijvoorbeeld een heel kritisch editoriaal publiceren en dan zijn ze toch eventjes offline gehaald nu uiteraard is dat niet oké volgens onze westerse standaarden maar staat dat een bloeiende mediasector in de weg waar vele journalisten hun brood mee kunnen
verdienen en eert maar ook in het westen als journalist ik niet altijd de principes toe van die waardevolle democratisch journalistiek bijvoorbeeld fox nieuws dat is een zender die 24 uur op 24 in de verenigde staten nieuws uitzendt en dat echt niet doet met een objectieve berichtgeving en eigenlijk ook niet de feitelijkheid van die berichten sterk of hoog in het vaandel houd en waarom omdat de eigenaar de grote baas rupert murdoch hij is de grote baas van een gigantisch media-imperium heeft de belangrijkste nieuws merking australie verenigd koninkrijk en ook in de verenigde staten en uit een
recente documentaire blijkt dat hij helemaal niet begaan is met de democratie hij wil gewoon veel geld verdienen het nalaten aan zijn kinderen en zo weinig mogelijk belastingen daar betalen en dus was investeren in fox nieuws voor hem heel interessant het waren twee vliegen in één klap aan de ene kant zou geen gat in de markt waar veel conservatieve kiezers in de verenigde staten en die werden niet bediend aan de andere kant kon hij dan die zender openlijk campagne laten voeren voor de presidentskandidaat die het minste belastingen zou gaan heffen maar ook wij burgers zijn niet
altijd die rationele informatiever cilinders die de nieuwsmedia er vaak van maken we gebruiken nieuws helemaal niet enkel omdat om die keuze te maken in het stemhokje maar vaak ook als een bij het venster op de wereld soms ook wonen als tijdverdrijf en misschien als gespreksonderwerp bij het koffieapparaat en niet meer dan dat en als je al die inzichten bij elkaar neemt dan krijg je iemand als media historica barbie zaal is er die de vraag stelt is de journalistiek dan wel degelijk de pijler van de democratie geplep ik gebleken en het antwoord is volgens haar niet
echt in de praktijk maar moeten we dan echt concluderen dat de journalistiek de democratie tegen werkt niet per se uit ons verhaal blijkt duidelijk enerzijds dat de journalistiek en democratie historisch verbonden zijn de eerste journalisten schaarden zich aan de kant van de revolutionaire krachten tegen de macht van de kerk en de koning en de eerste democratische staat op hun beurt schrijven de persvrijheid centraal in in hun grondwetten maar uit ons verhaal wordt ook duidelijk dat journalistiek niet per definitie de democratie dient er zijn namelijk voorbeelden van journalistiek die niet democratische regeringen vooruit helpen die commercieel
gewin boven de democratische waarden zetten en die ook onder druk staan om die democratische waarden uit te dragen journalistiek kan wel degelijk een belangrijke rol spelen in het bestendigen en het beschermen van een democratie werken de media te démocratie dus tegen niet noodzakelijk maar ze moeten wel aan een aantal voorwaarden voldoen journalisten en nieuwsmedia moeten het publiek blijven informeren over wat politici en andere machtige actoren zowel uitspoken en de beleidsmakers moeten en hiertoe de nodige middelen voorzien via subsidies maar ook via een juridisch kader met duidelijke rechten en plichten voor de journalistiek en burgers zoals
u en ik moeten ook moeite doen om zich terdege te informeren en de journalistiek naar waarde te schatten als we dat doen dan kan de journalistiek wel degelijk de pijlen blijven van de democratie [Muziek]
