Ang kwentong ito ay hango sa totoong buhay mula ito sa tipak ng kasaysayan ng ating bansa isang mahalagang bahagi ng panahon na humubog sa ating kultura at pagkakakilanlan taong 15 kapuluan ng Mindanao isinilang mula sa Angkan ng kadatuan K Lala bilang matalino matapang marangal na pinuno si Muhammad dep patuan Kudarat o mas kilala sa tawag na Sultan Kudarat isinilang mula sa angka ni Dato boan na isang iranon kilalang tribo ng mga Muslim na sunni at siyang pinakamahalagang sangay ng Muslim sa kasalukuyan sa ilalim ng pamumuno ni Sultan Kudarat nagawa niyang pag-isahin ang mga lalawigan ng
Lanao Cotabato Davao at Zamboanga sa pagtutol sa pananakop ng mga kastila at paglaganap ng Kristiyanismo sa buong kapuluan dahil nabigo na masakop ang buong Mindanao taong 1637 nagpadala ng ekspedisyon ang mga Espanyol sa utos ng Gobernador Heneral Sebastian hort de Cor cuero ito ay para muling sakupin ang kalupaan sa pagkakataong iyon nagawang pabagsakin ng mga kastila ang kanyang kuta sa lamitan o probinsya ng Basilan maswerteng nakatakas si Kudarat kasama ang ilan sa kanyang matapat na mga tauhan nagtago sa kabundukan ng sultan para mag-ipon ng lakas dito nagsimula ang totoong kaganapan na nag marka sa kasaysayan
ng ating bansa kapunuan dumating na mensaherong inatasan nating magmasid sa kapatagan lalong lumalakas ang hukbo ng mga Kastila lalo na sa lamitan wika ni atar inaasahan kong mangyayari ang bagay na yan ang kailangan natin tipunin ang mga katoto natin mula sa kabilang ban iligtas ang kailangang iligtas mula sa kamay ng mga dayuan tugo ng sultan ngayon din po magpapadala ako ng paratawag upang iparating ang inyong kautusan gawin mo ito bilang Pakiusap ng isang kaibigan hindi utos ng isang pinuno buong puso kong gagawin kapunuan pag-uusap ng sultan at ng isa sa kanyang mga sandig Si Ate
Mar ng mga sandaling ito nag-iipon ng karagdagang lakas ang pang angkat upang bawiin ang bumagsak na kuta sa lamitan marami sa mga kawal ang namatay at mga mamamayan ang nabihag ng mga dayuhang saakay isang bagay pa ang iniisip ko iilan na lang ang mga sandatang natitira sa ating mga imbakan kung madadagdagan tayo ng bilang paniguradong kukulangin ang mga iyon hindi natin pwedeng labanan ang mga dayuhang may mga lantaka ng pana at sibat na gawa sa kawayan nauunawaan ko Sultan kaya kung inyong mamarapatin Nais ko sanang Sumama kayo sa akin para makausap ang Panday na si
Abong Bakit ko naman gagawin ang bagay na yan Hindi mo ba maaaring ipatawag ang panday para humarap sa atin ipagpatawad niya Sultada munit Hindi po Alipin si abul Long isa po siya sa mga Dato na sumakop sa lupain kung saan tayo nagkakalog ganon ba Ano naman ang maaaaring itulong sa atin ang abul long na yan ang Banwa ni abul long kilala sa kanilang Napakahusay na paggawa ng mga sandata at kagamitan sa pagsasaka sa katunayan sa kanya nanggaling ang kampilan at Kris ng yong yumaong ama kabilang ba siya sa mga kalyado ng aking ah sa kasamaang
palad Sultan hindi siya kabilang sa inyong ah kung ganon Bakit tayo hihingi ng tulong sa isang pinuno na hindi kabilang saaking nasasakupan Hindi natin alam maaaring nasa panig siya ng mga dayuhan walang pinapanigan ng datong iyon malaya ang kanyang Banwa at ni Min Sana walang sinuman ang nagawang pabagsakin ito sinasabing may biyaya si Abong mula sa Kinikilala nilang Diyos at ayon sa aking narinig inaalay sa mga sinasamba nilang Diyos ang kanyang mga gawa hindi Muslim ang taong sinasabi mo tuyom Paano ko magtitiwala sa isang taong sumasamba nito Alam kong labag ito sa ating paniniwala kapunuan
munit Ito na lang ang paraan at isa pa hindi naman ang Diyos na sinasamba niya ang ating paniniwalaan kung hindi ang talas at tibay na mga gagaw niyang sandata para sa ating ukbo kung nagtiwala ang aking ama sa kanyang Kahusayan Bakit hindi ko kayang gawin maganda ka isang maliit na pangkat pupuntahan natin ang sinasabi mong panday ngayon din po kapunuan nang magkasundo ang dalawa naganda na si tuyom Naglakbay ang mga ito pahilaga napadaan ang mga ito sa isang maliit na banuwa nandito na ba tayo bakit tayo huminto hindi pa k panada wala pa tayo sa
kalahati ng ating paglalakbay Kakausapin ko lang ang isa sa aking mga katotong naninirahan sa Banwa malaki ang maitutulong niya kung sakaling hindi tayo makakapasok sa Banwa ni abul long magtakip kayo ng mukha maaaring humarap tayo sa kanilang Dato Hindi ako makapaniwala Kailangan ko pang magtago ng aking mukha sa harap ng mas mababang pinuno Alam kong malaking kahihiya nito para SAO munit isipin mo kapuno hindi ang pansariling kapakanan kundi ay kabubuti ng ating AHO ang mga taong binihag ng mga mapanakop na mga dayuan pumasok ang dalawa sa ban Dahil kilala na si tuyom sa lugar kaagad
silang pinatuloy kagaya ng inaasahan inatasan silang humarap sa pinuno ng Banwa tuyom masaya ako't muli kang nakabalik sa aking Banwa anong sadya niyo dito Wika ni Dato imbang ipagpa ninyo Dato imbang kung biglaan po ang aking pagparito nais ko po sanang hilingin na sumama saakin ang iyong anak Punta kami sa Banwa ni Dato Abong hm Ano ang sadya niyo sa Banwa ng Dato nangangailangan na mga sandata ang aking pinuno at kailangan namin ang tulong niya tanging ang anak niyo maaaring makapasok at tuwirang nakikipag-usap sa kanya ganon ba Ay sandali ipatawag ko si dungon ilang minutong
nakalipas Dumating ang isang binata na pas na baboy Ramo ginoong tuyom Anong sad niyo Ato onong kasama m katoto m aming ban Nais ko sang samahan ako kay abul lang at Maglilinis ako k dungon habang nakati sa Sultan nakayang ito at Walang imik dahil ayaw niyang malaman na mga taong nasa paligid ang pagkakakilanlan munit laking gulat ng dalawa nang biglang ipag-utos ni Dato imbang na lumabas ang lahat maliban sa kanila ni toyom Magsilabas kayong lahat maiwan kayong dalawa ng kasama mo toyom bagyang Kinabahan si toyom Dahil ginagawa lang ito ng isang datu kung nakakaramdam ng
panganib sa kanyang pamamahay munit nawala din ang takot na yon nang makitang nakangiti ang Datu isang karangalan ng madalaw sa aking Banwa ang isang dakilang pinuno Tumayo ka Sultan k darat Alam kong ikaw yan hindi mo malilinlang ang isang matandang pinuno Nagkatinginan ang dalawa dahil hindi nila akalaing makikilala ng Datu ang Sultan nang tumayo si Kudarat lumuhod naman si Datu imbang Tumayo ka kaibigan kami ang Dumalaw sa inyong balay kaya kami ang dapat magbigay ng pakundangan paumanhin sa biglaang pagdalaw Hindi mo alam kung gaano ko katagal inasam makaharap ka kapada dininig ng mga bathala ang
aking pagaan nito narito sa harapan ko ang isang dakilang pinuno na sa mga kalatas ko lang nababasa ang mga nagawa Maraming salamat sa papuri munit nakatayo din saong harapan ang isang bigo at talo ng pinuno napabagsak ng mga dayuan ng aking kuta sa lamitan kaya Nandito ako sa kabundukan upang Magpalakas at mag-ipon ng karagdagang hukbo narinig ko na din ang tungkol sa kaganapang iyan mulit huli na para magpadala pa ako ng tulong dahil napakalayo ng lamitan sa aking kinaroroonan Aabutin ng ilang araw bago makarating doon ang aking hukbo nauunawaan ko Datu Wala kang dapat ipag-alala
hindi magtatagal mababawi ko ang aking ah mapapalaya sa mga dayuhang nagnanais napalaganap ang kanilang huwad na pananampalataya Yan din ang nais ng aking Banwa sabihin mo sultana kung paano akong makakatulong hindi ako tatanggi sa lmu kakailanganin ko ng karagdagang mandirigma timawa man o Alipin kung ganon makakaasa ka munit bago pa man tayo matapos sa usaping ito Nais ko sanang isagawa ang isang lumang ritwal ng pagsugo ang ritwal ng mga unang malay na nagbubuklod sa isang pamayanan o saman Alam ko yan Dato Malugod ako makipag-isa sa inyo kung yan ay Para sa ikabubuti ng kapwa natin
Banwa isinagawa ng dalawang pinuno ang pagsugo ipinagdiwang ang kanilang pag-iisa hindi akalain ang sultan na makakatagpo sila ng isa pang kakampi sa katauhan ni Dato imbang matapos ang masayang kaganapan tumuloy na si nak Kudarat kasama ang anak ni Datu imbang sa Banwa ni abul long inabot sila ng halos kalahating araw Dahil kinakailangan nilang antayin ang pagtila ng malakas na ulan nang humupa na ang unos nagpatuloy na sa paglalakbay ang pangka hanggang sa marating nila ang bukana ng Banwa ni abul long malayo pal lang Dinig na ang tunog ng mga hinahampas na bakal Nandito na tayo
ginoong tuyom Antayin niyo ako dito kailangan ko pang kausapin si Hulong nagantay ang dalawa sa bukan ng baryo ilang minutong nakalipas Bumalik si dungon ano ang napag-usapan niyo maaari ba kaming tumuloy Oo Halik ka na abala si bulong kaya hindi niya kayo mahaharap Tayo na lang ang pupunta sa kanyang pandayan naglakad ang mga ito papasok sa Banwa nakitang halos lahat ng kabahayang naroon ay mga panday ang mga kababaihan ang nag-asikaso ng palayan at ng iba pang pananim maging sa paghahayupan nakatoon ang pansin ng mga binata at kalalakihan sa paggawa ng mga sanda data nasa kalagitnaan
ng Banwa ang bahay ni abul long nagulat si Kudarat nang marating nila ito dahil hindi tipikal na bahay ng isang pinuno walang marangyang palamuti walang kasambahay at higit sa lahat walang bantay ang makikita lamang ay kagamitan sa paggawa malaking landasan tunawan ng bakal at malaking pugon isang binatang kasing edad ni dungon ang mag-isang nagtatrabaho itinaas nito ang ginagawang kampilan nagulat si Kudarat dahil kawi ito ng kanyang ama mawalang galang sayo binata Maaari ko bang malaman kung nasan ang may-ari ng pandayang ito Wika ni Kudarat pipigilan pa sana ni toyom ang Sultan Kaso nga lang wala
itong nagawa hindi humarap ang bina ata sa halip ay pinagpatuloy ang paghahasa sa kampilan Hindi mo ba ako narinig kinakausap kita huminto sa paghahasa ang binata humarap kay Kudarat nang nakataas ang isang kilay tuyom Anong masamang hangin ang nagdala SAO dito at ikaw naman dungon ipapaayos mo na naman ba ang kampilan mo at sino Ong kasama mo paan biglaan ang Pagpunta namin Maaari ka bang makausap Sandali nagulat si karat n tawagin nito y nadu ang madungis na binata ibinaba nito ang ginagawa tinanggal ang telang nakabalot sa kanyang tiyan bilang pananggalang Sa Init ng pugon Ikaw
angulong na sinasabi ng aking hindi na ituloy ng sultan ng sasabihin dahil biglang Nagsalita ang binata nakikita mo naman siguro na marami akong ginagawa buwan ng pagaan nito sa susunod na araw kaya kailangan kong mahabol ang maawain Lumapit si Kudarat kay toyom at bumulong kilalaban ng taong yan kung sino ang kaharap niya hindi kapada kaya nga pinapatak pan ang mukha mo dahil ayaw kong makilala kayo ng ibang Taga rito kung gayon mas mainam na magpakilala ako sandali lang sultana sa palagay ko mas mainam kung ako makikipag-usap sa kanya hindi matan siya ang ugali ng binatang
Yana maaari pang magkaroon ng hindi pagkakaunawa an Sige ikaw ang bahala nilapitan ni ni toyom si bulong kinausap nakatitig langang ang binata kay Kudarat habang tumatango sa mga sinasabi ng sandig mukhang nagkakasundo naman ng dalawa pero sa pagkakakilala ko kay datua bulong Wala siyang sinasanto kahit pa ang pinakamataas na raha ng Panay ang rah tinutukoy mo sira Binay nakakamangha ka Paano mong nakilala si Balen suay walang kaalamalam si dungon na ang kaharap niya ng mga oras na yon si Sultan Kudarat hindi nito naabutan ang pag-uusap nila ng kanyang ama kaya hindi rin nito nakita ang
mukha ng sultan sabihin na lang natin Nakikinig ako sa aking mga magulang ibig sabihin Isa kang sandig sandig ipagpalagay na lang natin mas mataas pa diyan ang katungkulan ko pag-uusap ng dalawa maya-maya Bumalik si toyom nakangiti na ito sumunod daw tayo sa kanyang balay at doon tayo mag-usap naglakad ang pangkat papunta sa gawing dulo ng nayo yon at doon bumungad ang mas malaking tahanan walang dingding napapaligiran ng mga bantay at sa gitna ay may mesang puno ng pagkain tamang-tama ang iyong dating panihala na kumain muna tayo at Nagwawala na ang alaga ko sa tian wika
ni bolong naupo ang mga ito sapag kinua naman ni Kudarat ang pagka kataon upang magpakilala tuyom Hayaan mong magpakilala ako sa Dato nang sa ganon malaman niyang malinis ang aking hangarin sa pagparito tinanggal ni Kudarat ang takip sa mukha munit Wala man lang reaksyon sa mukha ni abul long Alam kong sandig mo si tuyom at Kilala kita ang ipinagtataka ko ano ang kailangan ng isang dakilang Sultan sa hamak na panday sa nakikita ko isa kang ginagalang na pinuno Hindi isang hamak na panday naparito ako para humingi ng tulong kung kilala mo ako Alam mo kung
ano nangyari sa aking AHO kailangan mo ang tulong ko noong nasa tugatog ka ng iyong pamumuno Hindi mo man lang ako kilala ngayon Sabihin mo sa akin kung ano ang maaari kong itulong kilala ko ang iyong mga gawa hindi lang sa kapuluang ito kundi maging sa karatig pungsod sa katunayan Ikaw may gawa ng kampilan ng aking ama iisang Moro lang ang natatandaan kong pinagkalooban ng kampilan yon ay walang iba kung hindi si Datu Busan isa siyang iranon ang kampil lang iyon ang pinakauna kong gawa 15 taon na ang nakakaraan hanggang ngayon iniingatan ko ang sandatang
iyon nakatago ito sa aking silid Ni minsan hindi ko inilabas sagisag ng pamumuno ng aming angka ng sandatang iyon isinalin ng aking ama sa akin ang kampilan ng humalili ako bilang Sultan naputol ang pag-uusap ng dalawa nang pumasok si dungol laking gulat nito ng makita ang mukha ng sultan baging lalahon Ikaw ba yan Sultan karat ibig sabihin sa buong panahong naglalakbay tayo kasama ko ang hinahangaan kong pinuno dungon Hindi ito ang oras para sa mga papuri mo may mahalagang pinag-uusapan ang dalawang pinuno paumanhin Kapunan pero yan nga ang sadya ko may mga dayuhang paparating dayana
Paano ka nakakatiyak Alam ko ang wangis ng mga kasuotan nila kahit malayo masasabi ko hindi sila mula sa kapuluang ito Hayaan mo silang pumasok sa aking Banwa Tignan natin kung ano ang pakay ng mga yan tumayo si Hulong kinuha ang kampilan sabay labas sa tahanan Ibalik mo ang takip sa iyong mukha kapunuan nang sa ganoon Hindi ka makilala na m dayuan sa palagay ko hindi na kailangan kung masama ang kanilang pakay sa banua hindi rin magtatagal ang kanilang mga buhay Tignan mo ang mga mandirigma niya bulong sila ang tinatawag na batukan alam ko ang tungkol
sa kanila kapunuan ang kinakatakot ko baka merong makakilala SAO sa panig ng mga Paparating na dayuan Hindi ako natatakot dahil panatag ako na hindi makakaalis sa mga yan sa banwang ito sinundan nila si Hulong sinalubong ng binatang Dato ang Paparating na dayuhan pinapasok ang mga ito sa nayon Tinignan ni Kudarat ang paligid nakitang nakapaikot na ang mga mandirigma ng Dato lingid sa kalaman ng mga dayuhan na nasa loob sila ng isang patibong Hinayaan lang ni Abong na saktan ng ilan sa kanyang mga nasasakupan upang paniwalain ang mga dayuhan na hindi sila lalaban munit nang makarating
sa gitna ng Banwa ang mga ito sinigurado ng mga kawal na hindi makakalabas ang mga kaaway manood kayo kung paano kong tumanggap ng mga panauhin binunot ni abul long ang kanyang kampilan sinugod ang mga dayuhan nagsipag sunuran ang mga mandirigma Nanonood lang si Kudarat habang pinapatay ng mga batukan ang mga mananakop siguraduhing walang makakaligtas sa kanila hindi maaaring malaman na Mak kalaban ang lokasyon natin at hangga't maaari siguraduhing walang dayuhan na makakarating sa banwang ito sinuyod ng mga mandirigma Ang Kapaligiran upang masiguradong walang dayuhan ang nakaligtas matapos ang kaguluhan ipinagpatuloy nila ang usapan ito ang
dahilan kung bakit ako humihingi ng tulong mula sayo natipon ko na ang ibang nasasakupan munit nangangailangan kami ng mga sandatang gagamitin upang mabawi ang aking ah Nakikiusap ako sayo hindi bilang isang pinuno kundi bilang isang tao na nagnanais mabawi ang kanyang lupang sinilangan mga kawal magbaba ng mga uling ihanda ang mga hurno simula ng pagpapabagal sa pugon Gagawa tayo ng mga sandatang magbabago ng kasaysayan ng kapuluan Ngayon pa lang nagpapasalamat na ako SAO bulong Magsabi ka lang kung ano ang Mak kakailanganin wala kang dapat alalahanin napapalibutan ang Banwa ko ng buhanging margaha doon namin kinukuha
ang bakal na ginagawang mga sandata sa gana sa kamagong ang paligid ng kakawan na siyang ginagawang saklob at hawakan ng mga sibat maging ng kampilan Ihahatid ko sa inyong kuta ang mga sandata sa sandaling makumpleto ko na ang mga ito sa ngayon maaari muna kayong magpahinga may mga kubol akong nakahanda para sa mga kasama mo at maaari mong gamitin ang aking balay habang nandito ka sa muli Maraming salamat munit Hindi rin ako magpahinga nais k masaksihan kung paano m gawin ang mga sandatang gagamitin aking m kawal ikaw ang bahala Sultan mamayang hapon sisimulan namin ang
pagtunaw ng mga margaha para gawing purong bakal Tutulong ako Dato Gusto kong makita kung paanong gumawa si Abong pagsapit ng hapon nang magbaga na ang hurno sinimulan ang proseso sa pagtunaw ng margaha sa mga hindi nakakaalam ang margaha isang uri ng mineral na buhangin kung saan maaari itong tunawin upang maging bakal palatandaan din ito ng may ginto sa paligid kung saan nakuha ang mineral tuloy-tuloy na ibinubuhos ng mga manggagawa ang kaing namam margaha sa nagbabagang hurno Wala ding tigil ang pagbomba ng hangin para mapanatili ang tamang init nagpatuloy ang ganitong proseso sa loob ng anim
na araw wasakin niyo ang hurno kunin ang mga bakal mula sa tinunaw na margaha sigur duwing maisasagawa niyo ito ng maayos n walang napapahamak Wika ni abul long sa mga manggagawa ang pinakadelikadong parte ng pagpapanday ay ang pagkuha ng namuong bakal sa kaunting pagkakamali lang maaaring magdulot ito ng malaking sunog o hindi kaya naman pagkalap noos ng balat sa sinumang madidikit marahang tinibag na mga manggagawa ang huno hanggang sa tumambad ang napakaliwanag na kumpol ng nagbabagang bakal hinila ito papunta sa sapa upang mabasa at lumamig ilang minuto ang lumipas sinimulan ang pagpira-pirasuhin pili ni abul
long ang mga tipak ng bakal sinisiguradong puro ang nakuha Dahil kung hindi maaaring maging sa ang pagkasira ng anumang gagawing sandata ang mga piraso ng bakal Hindi magtatagal magiging sandatang uukit ng panibagong kasaysayan ng ating punsod at ikaw Abong bilang panday ang siyang nagmamay-ari ng mga kamay na gumawa nito kamay ko lang ang ginamit munit katalinuhan at dunong ng mga bathala ang siyang humubog sa mga sandata Dalhin niyo mga tipak saaking pandayan sisimulan ko ang paggawa ng mga kampilan kayo diyan siguraduhin niyong pulido ang ulo ng mga sibat at palaso matapos dalhin ang mga tipak
ng bakal sinimulan ni abul long ang ritwal ng pagpapasalamat nag-alay ng buhay na manok sa kanyang maliit na dambana nanalangin sa mga kinikilalang batala nang matapos mag-alay ng panalang nagsimula ng magpanday ang binata pinagmamasdan nito ni Kudarat nakita ang dedikasyon ni abul sa trabaho halos hindi ito nagsasalita maliban na lang kung may kailangan Nong ipaabot na gamit dalawang araw na ang nakalipas halos nakumpleto na ng binata ang kabuuang bilang na mga kampilan at sibat Inakala ni Kudarat na doon na nagtatapon ang lahat munit lingid sa kalaman nito na masasaksihan niya ang sikreto kung bakit kinilala
ang mga gawa ng binatang Dato inilatag ng mga tauhan ni bulong ang mga gawang talim naroon sa mahabang Mesa sa pinakamataas na bahagi ng Banwa bagay na ipinagtataka ni Kudarat kahit papano may nalalaman naman ako sa pagpapanday at ni isa sa mga niyang talim hindi na itubog sa langis upang magkaroon ng subo at saka Bakit nilalatag sa mesa mga yan tanong ng sultan habang pinagmamasdan ang mga manggagawang nagpaparoo't pa rito Panoorin mo Sultan dito mo malalaman Ang pinakaingatan Lihim ni abul long ilang sandali na lang tugo ni tuyom habang nakatingala sa kalangitan ilang Sandali pa
nag-akyat na ang mga babaylan kasama si bulong may dalang gintong sibat isang ritwal tama kapunuan isang ritwal na magbibigay ng kakaibang tibay at tala sayo Mak kampilan Manood ka hangga't maaari lumayo tayo sa mesa pinalibutan ng mga babaylan ng mesa nagsimulang mag-alay ng awit ng pasasalamat habang si Datu ulong itinarak ang hawak na gintong sibat naroon sa kalagitnaan ng mga ginawang kampilan tumagal ng ilang minuto ang pagsayaw at pag-awit ng mga babailan hanggang sa biglang bumuo ang makapal na ulap dumagdag gumuhit sa kalangitan ang matatalim na haligi ng kidlat direktang tumama ang mga ito sa
itinarak na sibat ni abul long pitong haligi ng kidlat Ang bumagsak sa parehong lugar dahilan para magbaga ang mga sandata nagliwanag ang mga ito na parang sinag ng papalubog na araw saka naman bumuhos ang malakas na ulan sa lakas ng ulan biglaang lumamig ang mga nagbabagang sandata dahilan para masubuan nito kaunting kaalaman ang pagpapanday ay may apat na bahagi Una ay ang pagtunaw ng bakal Depende sa uri ng sandatang gagawin ikalawa ang paghuhugas nito ikatlo ang pagpapatibay ng tamang struktura at ang ikaapat ang pagsusubo o pagpapatibay sa pamamagitan ng pagbabaga at biglaang pagtubo ni ito
sa malamig na tubig o kumukulong langis Depende sa ginagamit na bakal sa pagkakataong ito tubig ang ginamit niya bulong dahil gawa sa tinunaw na bakal ang mga sandata maaaring mabitak o maputol kung sa kumukulong langis niya ilalagay balik tayo sa kwento matapos tamaan ng kidlat at palamigin ang mga sandata isa-isa itong kinuha ng mga tao dinala sa kanyang tahanan sumunod kayo saakin magbibigay pugay tayo sa bathala ng kidlat bilang pasasalamat sa pagkakaloob ng talim sa inyong mga kampilan pulong munit tas ito saaking pinaniniwalaan harang pagsamba at pagpuri sa mga diosdiosan naunawaan ko Sultan tuyom bilang
sandig ng sultan ikaw ang kumatawan sa iyong pinuno matapos ang pag-uusap pumunta ang mga ito sa isang dambana kung saan nakatayo ang malaking tipak ng bato ayon kay abul long doon nananahan ang Espirito ni ribong kilat isa sa mga diwatang sinasamba ng kanyang mga mandirigma si sir ribong kilat ang nagbigay ng tibay at talim sa inyong mga sandata walang anumang sandata ng kalaban ng maaaring makaputol nito titiyakin ko sa inyo sa isang wasiwas mo lang siguradong mahahati ang katawan ng iyong kalaban matapos ang pagaan nito ng Dato bumaba sila sa tahanan nito upang simulan ang
paggawa ng mga suksukan at hawakan buong gabing Gumawa ang mga tauhan ni bulong maging sidon at tuyom nakitulong na rin sa gawain inabot ng halos Dalawang linggo ang proseso at ang pinakamabusisi ang pag-uukit sa mga patalim ngayong tapos ng gawin ng mga sandatang hiniling mo isang bagay na lang Ang nais kong maging kabayaran Magsalita ka ilang pirasong ginto ang nais mong maging kabayaran hindi ginto ang kailangan ko kundi ang iyong salita yan Ang Nais kong kabayaran panga kung hindi mo hahayaang lumaganap ang huwad na paniniwala na mga dayuhan ginagamit nila ang pangalan ng kanilang kinikilalang
Diyos sa mga walang kaparang bagay niyuyurakan ng ating paniniwala at unti-unting sira ang ating nakagisnang kabiasnan Hindi mo na kailangang hilingin sa akin ang bagay na yan Abong simulat sa pul iisa lang ang nais ko palayasin ang mga dayuhang mananakop nang hindi na kumalat pa sa aking mga ah ang kanilang paniniwala mainam kung ganon Tanggapin mo ang Cris na ito sa gis ng isang matatag at patas na pinuno tinatanggap ko ang sandatang ito at p nga kong magiging patas sa lahat ng aking mga pasya sinugatan ni Abong ang kanyang palad gamit ang sandata inabot kay
Kudarat Ganon din ang ginawa ng sultan matapos ay pinaglapat ang kanilang palad bilang simbolo ng pagiging isa Simula ngayon papailalim ako sayo bilang isa sa mga ah mo ipagkakatiwala ko sayo ang Banwa ko Sultan makakaasa ka bulong at simula sa araw na ito isa ka sa magiging sandig na siyang magiging haligi sa muling pagbangon ng aking Ah hindi ko pipiliting Baguhin mo ang iyong paniniwala haayaan kita magpasya para saong nasasakupan Maraming salamat Sultan makakaasa ka sa aming katapatan hindi na kami magtatagal kinabukasan pagputok ng liwanag Magsisimula na kaming maglakbay pabalik sa aking kuta sasalubungin ko
pa ang ibang pangkat na nasa ilalim ng aking sandig na si Ate Mar naway nagtagumpay sila sa Ibinigay kong gawain kung may isang tao ang dapat pagkatiwalaan sa ganong mga bagay yon ay walang iba kung hindi si atara Alam mo yan higit kanino sul ng gabing iyon ipinagbigay alam ni abul long ang kanyang pasya sa mga nasasakupan walang pagtutol ang mga ito saip kita ng Dato ang saya Sa mukha ng mga tauhan at mamamayan naghanda ng malaking piging ang binatang Dato nagsagawa ng isang ritwal ng pasasalamat kasama dito ang sayaw ng digmaan para humingi ng
patnubay sa bathalumang sinagin hindi ko alam kung anong uri ng diwata o nilalang ang sinasamba ni abul long pero mukhang hindi siya pinapabayaan ng mga ito siyang tunay Sultan si abul Long ay may kakaibang dulot mula sa mga Kinikilala niyang batala lalo na sa dalawang pinakamalakas na diwata si ribong kilat at ang diwata ng pakikipagdigmaan si apak Kaya nga Hinayaan ko si Abong na manatili sa kanyang pananampalataya dahil alam ko ito ang humubog sa pagkatao ng mga ninunong pinagmulan niya kinabukasan maagang Tumulak ang pangkat ni Kudarat pabalik sa kanilang kampo laking gulat nito dahil nakita
niyang nakatayo si Abong sa bukan ng Banwa Abong nandito ka ba para ihatid kami palabas ng iyong ban ihatid hindi tuyom napagpasyahan kong sumama sa inyo dahil Nais kong masaksihan kung paanong ibangon ni Sultan karat ang kanyang ah at isa pa Matagal na panahon na rin na hindi ko nagagamit ang talim ng aking kampilan sa digmaan nakita ko kung paano kang makipaglaban ulong masasabi kong isa kang batikang mandirigma kaya hindi ako tatanggi saong nais mangyari kung gayon ano pa ang inaantay natin mataas na ang araw hindi lang si abulon ang sumama sa pangkat ng sultan
maging ang ilan sa mga mandirigmang batukan sa ilalim ng kanyang pamumuno isang buong araw na Naglakbay ang pangkat gabi na ng makarating sa kuta nagsigawan ang mga tao ng makitang papasok ang Sultan kasama ang mga sandig maganda ng balay para kay datua bulong at sa kanyang mga katoto ainan niyo sila ng pagkain tuyom Tignan mo kung dumating na si timar Nais kong malaman kung ano ang kinalabasan ng kanyang lakad masusunod kapada hinatid ito ang pangkat niong habang nasaag dumating si atar kasama ang ilan pa sa mga sandig ng sultan munit makita si Abong Hindi naging
maganda ang reak ni atar anong ginagawa ng isang datong batukan sating ah Sultan Anong ibig sainan kalyado natin ang pangkat ng mga batukan na ito siya si Dato bulong mula sa kanlurang lupain siya ang may gawa ng mga nakikita mong sandata ngayon kung tutol ka sa aking pagpapasya huli na ang lahat dahil tapos na ang proseso ng Sandugo hindi siya Muslim iba ang paniniwala niya kumpara sa atin iba ang sinasamba natin ang taong yan pumapatay lang para sa kanilang kasiyahan sa pagkakataong iyon tumayo si inilabas ang kanyang kampilan isa akong batukan hindi tayo magkapareho ng
sinasambang anito pero ginagalang ko ang iyong paniniwala Alam kong nasa Banwa ako ng iyong pinuno ngunit hindi ibig sabihin na pwede mong apakan ang aking pagkatao ngayon kung talagang nakukulangan ka sa akin bakit hindi natin lutasin sa magitan ng mga sandata nating hawak ang lakas ng lobong hamunin ng isang sandig na nasa kanyang sariling Banwa kung yan ang gusto mo Sultan sayong pahintulot hayaan niyong labanan ko ang taong yan gawin mo ang gusto mo nang malaman mo kung saan ka dapat lulugar hindi na ako magsasalita timar sa ipinakita mong kawalang Galang sa harapan ng pagkain
parang sinabi mo na wala kang respeto kay Ala ang pagsama niyo sa mga batukan dito sa ating Banwa isang pagyoyosi n sa bulwagan na mapagpasya ng tadhanan ng isa't isa nagtungo ang mga ito sa bulwagan ng tahanan ni kodarat doon nagharap si abul Long at ang sandig na si ate Mara Ayoko sanang gawin ito munit inapakan mo ang aking pagkadto Isa kang sandig munit Ako ay isang pinuno matuto ka sanang isa alang-alang kung saan ka lulugar sa dig isang pinunong haragan na walang alam kung hindi pumatay ngayon mo malalaman kung sino ang dapat yumuko sa
ating dalawa Hindi ko alam na ganito pala ang ugali ng iyong sandig Sultan maging Ako ay nagulat sa naging bungad niya ng makita ka nangangahulugan lang ito na kaya niya akong suwayin Ate Mar Makinig ka sa oras na matalo ka sa binatang ito ako mismo ang pupugot ng ulo mo Hindi ko kailangan ng isang suwail na sandig sa aking Ah hindi na nagsalita Si Ate Mar sa halip bumunot ito ng patalim sinugod si bulong Hindi naman inalis ng binata ang kampilan sa kanyang suksukan saip ito ang ginamit niang panlaban dahil walang balak si Abong na
patayin si Ate Mar bunutin mo ang iyong sandata ipakita mo ang totoo mong pagkatao sa sandaling bunutin ko ang sandatang ito nangangahulugan ibinababa ko ang aking sarili sa iyong Antas masyadong makitid ang iyong isipan Bakit hindi bubuksan at palawakin ang pag-unawa mo ano pa ang dapat kong Unawain sapat na dahilan kadugo mo ang pumatay sa aking mag-anak tuloy-tuloy sa pag-atake si atar munit hindi pa rin binubunot ni Abong ang kanyang sandata nagagawa pa nitong patamaan si atar sa nakikita ng sultan pinaglalaruan lang ng binata ang katunggali hanggang sa tuluyang bumagsak si atar sa pagkakataong iyon
isb ni Abong ang kanyang kampilan kinuha ang kanyang Cris Alam mo ba kung bakit Hindi ko ginamit ang sandata ko tanong ng binata sabay angat nito inambahan ng saksak si ate Mara ginamit itong pang sangga ang kanyang kampilan laking gulat ng sandig dahil nagawang putulin ng Chris ang kanyang kampilan na kung tutuusin tatlong beses na mas malaki ang sandatang iyon ang na pinagmula ng sandatang ito binasbasan ng anitong pilit mong hinahamak ganun din ang mga sandatang gagamitin namin sa laban para ibangon ang ah ng yong Sultan Wala akong pakialam sa mga sinasabi mo hindi ko
pa rin matatanggap na isang bato ka nang hahamak sa akin kung gayon Tumayo ka bibigyan kita ng pagkakataong ibangon ang iong karang munit sa pagkakataong ito hindi na ako magdadalawang isip na patayin kao kasatsat Wika ni ate Mara sabay sipa sa binata napaatras si Abong atang magang ito ng tingin dulo ng sandata ni atar ang sumalubong sa kanya hinawakan ng binata ang kanyang kampilan laking gulat ng katunggali dahil bigla itong naglaho nang muling magpakita nasa taas na ito nakaamba ng taga sa ulo ng sandig mabilis naman itong nakaiwas munit ngang tumama ang kampilan sa lupa
nag-iwan ito ng malaking hukay napatayo sa kinauupuan si Kudarat dahil hindi niya inakalang ganong kalakas ang binata Anong uri ng lakas ang meron ang taong yan hindi lakas ng pangangatawan ang pinapakita ni abul long kapunuan kung hindi ang kapangyari ang taglay ng mga sandatang ginawa niya bawat isa sa mga kampilan may basbas mula sa Kinikilala niyang batala pag-uusap ng dalawa muling ibinaling ni Kudarat ang atensyon sa dalawang naglalaban napagtanto na wala ng Panama si atar sa binatang datu isang malakas sa taga ang binagsak ni bulong dahilan para tuluyang mawalan ng malay si atar hindi ko
siya pinatay Sultan likod ng kampilan ang ginamit ko sa kanya anoang Sandali ay maaaring magkamalay Pakiusap Hayaan niyo siyang mabuhay patawad na bulong munit hindi ako ang uri ng pinuno nahayaan na may ulupong nalalaki sa kandili ko tatanggalan ko siya ng katungkulan ipapataw ang nararapat na kapusan alam ni atar ang aking batas at yun ang masusunod Walang nagawa si Abong dahil ito ang kautusan ng sultan nang magkamalay Si Ate Mar kaagad na pinataw ang kaparusahan munit may natuklasan ang Sultan tungkol sa sandig bago pa man ito tuluyang pinatawan ng parusang kamatayan bago mo ipataw sa
akin ang kamatayan Sultan Nais kong malaman mo Paparating na ang mga dayuhan sa kutang ito sinadya nilang pakawalan ng mga bihag upang masundan ako hindi niyo kilala ang mga mananakop kung sa tingin niyo basta-bastang mababawi ang kuta sa lamitan nagkakamali kayo ginawa nila itong Kanlungan at doon nakah ang kanilang pwersa nagtayo sila ng mga pader na gawa sa bato upang hindi makapasok ang M kaaway at sa sandaling saakay kayo mga naglaki ang lantang sasalubong sa inyo Maraming salamat sa pagbibigay alar munit hindi na magbabago ang iyong parusa ipinagkanulo mo ang aking pamunuan maging ang buong
ah Alam mo ang parusang nararapat dito hindi ko hinihiling na Alisin mo Ang parusa sa akin sutan dahil hindi ko pinagsisisihan ang naging kilos ko kailan man hinding-hindi ko matatanggap na humingi ka ng tulong sa mga batukan ano man ang sabihin mo timar ginawa ko lang ang satingin kong tama ngayon harapin mo ang iyong kamatayan humarap kay ala ng may karangalan Allahu Akbar matapos bang atar ang mga kataga Pinugutan ito ng ulo ni Kudarat gamit ang mismong sandatang ipinagkaloob ng kanyang ama nakakapanghinayang ang isang kagaya ni timar munit mapanganib kung hahayaan mo siyang mabuhay tama
ang iong pasya Sultan hangal ako ng hilingin naag siyang patayin dinala niya ang mga kalaban sa pinto ng iyong tahanan tigan mo sa gawing hilaga mukhang malaking hukbo ang paparating kung gayon ihanda ang hukbo sasalubungin natin sila sa pukat Hindi ko hahayaan ang mga dayuhang makatungtong sa aking kuta tinipon ni toyom ang M kawal sa sobrang pagkaabala hindi nila napansin na wala na si dungon sa kanilang hanay napagtanto ito ni tuyom nang makita ang pangkat ng mga mangangasong paparating sa kanila ang kinaroroonan na nasa pamumuno ni dungon patawad tuyo hindi na ako nakapagpaalam habang naglalakbay
tayo kanina napagtanto ko na kakailanganin ng karagdagang pwersa kaya bumalik ako sa aming AHO upang hilingin ang tulong ng aking ama pinaunlakan niya ako 100 daang mangangaso biyasa sila sa pakikipaglaban sa kagubatan kaya naman kung sasalubungin natin sila bago pa man makalabas ng kakawan mas lamang tayo yan ang balak gawin ang aking pinuno kung gayon magsipag Ganda kayo ng mga katotobo Sisimulan natin ang pagsalakay sa mga kalaban huwag silang hayaang makatungtong sa labas ng Gubat dali-daling nagtago ang mga kasama ni dungon sa kakawan samantalang ang pangkat naman ni tuyom nakapalibot na sa kuta si abul
naman at ang mga mandirigma nitong batukan nasa harap na mismo ng pasukan ng kuta si Kudarat At ang dalawa pang mandirigma nasa loob ng nayon inaantay ang susunod na galaw ng kalaban natanaw nila bulong ang Paparating na hukbo munit bago pa man makalapit ang mga ito pinaulanan sila ng pana at sibat na mga kasama ni dungon huwag silang hahayaang makalampas sa kakawan walang ititirang buhay daga kamatayan Wika ni dungon Walang nagawa ang mga dayuhan Dahil hindi nila makita kung saan nang gagaling ang mga atake halos mga lahti na ang bilang ng mga ito napilitang umatras
ang kanilang pinuno napagtanto na hindi nila kakayanin ang pwersa ng mga katutubo munit Walang balak si dungo na hayaang makaligtas ang mga dayuhan sinundan nila ang mga ito isa-isang pinagpapatay nang marinig niya bulong ang sigawan ng hukbo ni dungon sumugod ang mga ito Pababa ng kuta sa lamitan nakasunod sa pangkat ni abul long ang hukbo ni Kudarat medyo malayo ang kuta sa kanilang kinaroroonan kaya habang naglalakbay inilatag ni tuyom ang susunod na akbang siguradong inaabangan tayo ng mga dayuhan sa kuta sa mga sandaling ito Alam na nila ang mga mangyayari kaya sila nagpadala ng paunang
atake para siguraduhing mabawasan ang pwersa natin kaya susurpresahin natin sila sultan salip na dumaan sa buc iikot tayo sa bandang dalampasig magm mula sa dagat ang ating atake may iilang karakoa pa ang naiwan na pagmamay-ari natin sa tingin ko kakayanin Nong dalhin ng ating hukbo papunta sa dalampasigan Hindi ba mas malayo kung sa dalampasigan tayo ikot Tama ka kapunuan mas mainam yon sa pagkakain ng kalaban natalo na tayo ng kanilang hukbong pinadala ayon sa ulat ng ating paratawag ang tipo-tipo kaalyado pa rin ang iyong Sultanato malaking tulong ang kanilang ah para ikubli ang ating hukbo
mula doon buong pwersa tayong sasalakay ng hindi namamalayan na makalaban isasagawa ang plano tuyom ipagkakatiwala ko sayo ang pagbawi sa lamitan matapos ang ayunan ang balak sinimulan nila ang paglalakbay papunta sa dalampasigan at sa AHO ng tipo-tipo pagdating doon buong pusong tinanggap ng mga namumunong Dato ang Sultan nakisali ang mga ito nagpadala ng karagdagang hukbo laking pasasalamat ni Kudarat dahil kahit papano may natitira pang kaalyado ang ama ilang araw silang nanatili sa tipo-tipo bago Tumulak papunta sa mismong ahot ng Lapitan sinimulan ng pagsalakay kagaya ng sinabi na timar sinalubong sila ng mga putok na mga
naglalakihang lantaka marami ang nalagas lalo na sa pangkat ni dungon dahil sila ang nasa unahan gayon pa man hindi umatras ang mga batukan na nakasunod sa hanay sa pamumuno ni abul long pinasok nila ang kuta munit bago pa man sumalakay ang binatang Dato hin nito Kay Kudarat na Hwag papasok ng kuta hangga't hindi nakikitang humupa ang kidlat mapanganib kung susuwayin mo Ang kahilingan ni abul long Hayaan mo siyang gawin ang nararapat Tandaan mo sultana may dulot na kina agman si abul Long mula sa kanyang mga sinasambang anito pagpasok ni Abong sa kuta sunod-sunod na bumulusok
ang kidlat tumama ito sa ng kuta kung saan nakahimpil ang mga lantaka ng kalaban Nais din ang batong pader na ginawa ng mga dayuhan na nagbigay daan naman sa pangkat ni toyom na makapasok bumagsak na ang mga pader na bato Magaganda kayo magtiwala mga hawak niyong sandata tandaan niong lahat na hindi pang Karaniwan ng sandatang pinanday ito mula sa bakal ng buhangin hinubog ng mga kamay ng taong may biyaya mula sa mga nito Sino baan gamit ang kapangyarihan ni ribong kilat maaaring hindi kayo naniniwala sa mga sinasabi ko dahil taliwas ito sa inyong pananampalataya Subalit
ito ang pagkakataong inaantay natin sa wakas babawin natin ang kuta ng lamitan alak bara Wika ni tuyom nagsipag hiyaw ang mga tao walang pagdadalawang isip na lumapit sa kuta samantalang sa loob naman patuloy na nakikipaglaban ang mga batukan sa pangunguna ni abul long dinig ni Kudarat ang malakas sa dugung Dong bunga ng mga atake ng binatang Datu ilang Sandali pa humupa na ang kulog at kidlat bumuhos ang malakas na ulan na siyang naging hudyat ni Kudarat upang sumugod papasok ng kuta nakita nito ang nagkalat na bangkay ng mga dayuhan at ilang sugatang kaalyado marami pa
ang buhay na noon ay nagpupumilit na makaligtas mula sa tiyak na kamatayan mula sa kamay ng pangkat ng sultan n gabing iyon tuluyan nilang nabawi ang kuta ng lamitan pinalaya ang mga bihag ng mga dayuhan at nang masigurong wala ng naiwang kalaban sinimulan ang pagsasaayos ng kanilang Ah hindi nagtatapos sa pagbawi ng lamitan ng ating pakikibaka nasa ilalim pa rin ang pananakop ng mga dayuan ng ating Mak karatig ah siguradong kakailanganin nila ng tulong kaya naman sasaklolo tayo sisiguraduhing mapapalaya sa mga dayuan kasama ng pinapalaganap nilang paniniwala ginalugad ng mga tauhan ng sultan ang mga
karatig ah nang malaman ito ng mga pinuno muli silang nabuhayan ng loob lalo natid sa kanila ang balita matagumpay na nabawi ni Sultan Kudarat ang ah ng lamitan nagpatuloy ang pakikibaka ng sultan upang mapigilan ang mga dayuhan maging ang mga katwang nilang tribo Nakiisa din sa adika ng pinunong Muslim dahil naniniwala sila walang sino man ang makakapagbago ng kulturang kinalakihan sa pagtagal ng panahon muling naitatatag ang sultanato ng magindanao sa ilalim ng pamumuno ni Sultan Kudarat bilang ikapitong Sultan mula sa kanilang ninuno si sharif kabungsuan na siyang nagdala ng islam sa puluan ng Mindanao ipinagpatuloy
ni Kudarat ang pakikipaglaban sa mga kastila upang mapigilan ang paglaganap ng katolisismo sa buong kapuluan nagtagumpay naman ito sa tulong ng kanyang matapat na mga kaalyado lalong naging matatag ang kanyang pamunuan natakot na ang mga dayuhang misyonaryo na pumasok sa kapuluang sakop ng sultan dahil hindi pa man sila nakakadaan pinapaulanan ng mga palaso ang kanilang galyon mukhang nagtagumpay tayo kapunuan sa pagkakataong ito lalo pang titibay ang inyong pamunuan dahil nasa ilalim ng inyong sandigan ang Panday na si Abong bagaman sumumpa ng katapatan sa akin si Abong hindi ko pinanghahawakan ang kanyang hukbo May sarili siyang
pagpapasya kaugalian at paniniwala malaya siyang gawin ang anumang naisin nauunawaan ko sultana munit mukhang wala ng ganang umalis ang binatang Dato sa iong aop Tignan mo Hindi ba't mga batuka ng pangkat na paparating kilala ko ang karamihan sa kanila mga manggagawa't Alipin ni Abong ang mga yan nagulat si Kudarat nang makita ang napakaraming tao na papasok sa kanyang ah maya-maya ay dumating si bulong bitbit ang isang kampil lang gawa sa ginto kalakip nito ang isang kulay pulang putong at maliit na punyal ang mga sandata at putong na ito ay sagisag ng aking pagiging pinuno na
ngayon ay inaalay ko sayo bilang tanda ng aking katapatan at pagpapasailalim sa iyong kapangyarihan kasabay ng panunumpang ito ay ang pagtanggap at pagyakap sa paniniwalang meron ka Sultan tinatanggap ko ang iyong pag-anib sa Islam Abong munit ito rin ba ang nais ng iung maho ng buong puso aking Sultan kung gayon ihanda ang aking bulwagan isang malaking piging ang ating isasagawa bilang pagtanggap sa ating mga bagong kapatid allahuakbar ang araw na iyon ang siyang nagtakda ng kapalaran ng buong magindanaw sa loob ng pamumuno ni Kudarat naging mapayapa ito hanggang sa mamatay siya at humalili sa pwesto
ang kanyang anak si sultan saifuddin dunang ulay ipinagpatuloy ng bagong sultan ng adika ng kanyang ama nag-iwan ang panibagong legasiya sa kanyang nasasakupan Naging maunlad ang magindanaw sa mahabang panahon naging ligtas ito sa pananakop ng mga m dayuan hindi Pinabayaan ni abul long ang kanyang Sultan kahit pawala na ito nanatili ang binatang panday sa tabi ng humahalili sa kanya Bilang pagtupad sa isumpa nitong katapatan munit sa paglipas ng panahon habang nagiging moderno ang paligid pilit sinasakop ng mga dayuhang kultura ang lumang kaugalian ng mga mamamayan ngunit patuloy nilang ipinaglalaban ang kasarinlan maging ang karapatang minana
sa kanilang mga ninuno ang inyong nasaksihang kwento isang bagay na naging pundasyon ng ating pagiging Pilipino at siyang patunay na Kailan man hindi tayo papagapagaspas naway magbigay liwanag Ang kwentong ito muling mapukaw ang diwa natin bilang mga Pilipino ipabatid sa lahat na tayo ay isang malayang lipi na hindi nagpapa impluwensya sa isang kultura mula sa kung saang panig ng daigdig
