Ümumiylə, bəlkə də ən optimal, ən arzu olunan variant mən deyərdim ki, regional müəyyən bir xaos meydana çıxır. Azərbaycan Qarabağ məsələsini 2020-ci ildə həll edir və daha sonra isə stabillik bərqərar olunur da. Bax belə bir optimal ssenari arzulasaq, ən optimal ssenari o idi.
Amma o artıq da, o ssenari artıq öz, belə deyim, yoxdur ortada. Region hərəkətdədir. Region başlayıb hərəkətə.
Məsələn, mən deyərdim ki, bəlkə də burda 2020-ci ilin Qarabağ müharibəsi ya başlanğıc idi, ya da ki, müəyyən bir o ilkin o göstərici idi, işarə idi ki, bu istiqamətdə proseslər başladı və biz qəbul etməliyik ki, artıq regional bütün o geosiyasiya laylar, stratalar hərəkətdədirlər və bu istiqamətdə Azərbaycan üçün ən optimal cənub sərhədləri də xaos meydana çıxmadan daxili rejim transformasiya sürüb. Bu çox vacib olan bir məqamdır və hal-hazırda biz elə sizin bu efirdə də dəfələrlə müzakirə etmişik. Bu məsələnin daxildə İran xalqının seçdiyi liderin, yəni yeganə liderdir ki, seçki yolu ilə doğrudan da seçilir və müəyyən insanlar qarşısında səlahiyyəti var.
onun İran iqtisadiyyatında islahatlar keçirmək və yaxud İranda ümumiyyətlə məy təsir etmək imkanı nə dərəcədədir? Bax bu hesab edirəm ki, bu proseslər o istiqamətdə gedərsə Azərbaycan üçün cü daha optimal şəraitin meydana çıxmasına gətirib çıxarda bilər. Amma ümumiyyətlə əgər prosesə biz daha geniş bir miqyasda baxırıqsa, mən hesab edirəm ki, biz nəzərə almalıyıq ki, bizim qonşu olduğumuz hər iki ölkədə, həm şimal sərhədlərimizə, həm cənub sərhədlərimizdə yaxın dövrdə müəyyən bir transformasiya prosesləri mütləq olmalıdır.
növbəti 10 illik məhz bu istiqamətdə olacaqdır və əgər müəyyən qədər indi mərkəzi asə ölkələrinə yaxınlıq müəyyən bir fikir birliyi olan ölkələr qrupu yaradır ki, bu vətər formada şimal sərhədlərimizdə olan prosesləri hansısa bir formada təsir edə bilək. Mən hesab edirəm ki, bu kifayət qədər uğurlu bir platforma təhsil. Cənubla bağlı kifayət qədər ciddi və açıq suallar var və xüsusən də indiki rayda biz yəni dedik ki, yəni qısam müddətli həlli, İran məsələsinin qısa müddətli hərbi həlli həlli yoxdur.
Həm miqyasına görə ümumiyyətlə bu zamanlar son 30 ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının icra etdiyi bütün o hərbi kampaniyalarının miqyasına görə, yəni ən iri miqyaslı əgər Libya idsa, o hal-hazırda İrandan dörd dəfə kiçikdir. İraq da səhv eləmirəmsə elə 2000 ortalarında müasir irandan dörd dəfə kiçikdir. Yəni bu miqyaslaha >> olar >> əhali olaraq da kifayət qədər yəni fərqlər çoxdur.
Ona görə bu miqyaslı bir ölkələrlə hər hansısa bir qısamüddətli hərbi həll variantını axtarmaqdan daha çox orta müddətli və uzundətli həll variantını axtarmaq lazımdır. Və bu kontekstdə mən hesab edirəm ki, Azərbaycanın bəlkə də çox indi ümumiyyətlə həm Avropa İttifaqında, həm ABŞda müəyyən qədər o siyasi dairələr içərisində sivilizasyon missiya, belə bir ifadə çox sürətlə geri qayıdır. Bundan istifadə imkanı olur.
Bu kontekstdə əgər belə bir siyasi analiz hüdudlarından kənara çıxırıqsa və müəyyən bir siyasi fəlsəfə formadır, yəni İran coğrafiyasında dəyişiklik ideyasının ən böyük, ən uğurlu formulası elə Azərbaycandır. Azərbaycan bayrağıdır. Yəni Azərbaycan bayrağında olan ideya ki, biz kim olduğumuzu unutmuruq və burda həm dini kimlik, həm milli kimlik özündə əks etdirən rənglər vardır və ortada proqresiv, yəni sekular, mədəni inkişaf.
Bu İran coğrafiyasında olan mən hesab edirəm ki, problemlərin həlli üçün ən uğurlu variant elə budur.
