Kuantum Dolanıklık Sihir mi? - Olmaz Öyle Saçma Bilim - Erkcan Özcan - B18

Hocam merhaba Hocam bugün fizikçi gibi giyinmişsiniz Valla zaten fizikçinin 2 çeşit giyinme şekli var ya böyle salaş geniş geniş kıyafetler ya da bu 1950'ler 60'lardaki fizikçi modeli ince kravat ve gömlek bugünkü konumuz Nobel olduğu için daha ekonomiye ciddiyetli bir şekilde geldim hocam Nobel alabilir misiniz Ben mi Bana hep diyorlar ya kanda ödül alabilir misin diye sizin karşılığınızda o herhalde değil mi tabi hani bir bilim insanı için belki de en prestijli ödül Nobel ödülü ama benim Pek ümidim yok yani nasıl oluyor ona mı oynamak gerekiyor Onu yıllar içerisinde gördüm bazısı böyle tamamen ben bu işi çok seviyorum Bunu yapacağım ve en sonunda da bir şey çıkarsa da çıkar çıkmazsa da çıkmaz deyip de öyle Nobel olanlar da var ama baştan ben nobelle'de çalışacağım diyen de var hatta stanford'da Doktor öğrencisi olduğum sırada danışmanım vardı Geldim ben ne yapayım deney tarafında mı çalışayım Kuran tarafında mı çalışayım emin değilim danışmada gittim sen dedi doktora yaşına gelmişsin nasıl bilmezsin ne yapmak istediğini falan dedim her şey güzel çok hoşuma gidiyor Hiçbir şey bilmiyorsan açacaksın Nobel ödüllerinin listesine bakacaksın deneyden mi çok nob kuramdan mı daha çok da çıkmış nobele göre Çalışmak istiyorsan deneyci olman lazım dedi öyle mi oluyor tabi Çünkü deneyciler daha çok Nobel alır Ama fizikçi değil tabii ya o işte ekonomi nobelini aldı diye hatırlıyorum ama matematikçi Evet orada bir deney yok Nobel'in ana fikri insanlığa faydası olan işlere verirsin dolayısıyla da bir fikir çok iyi olsa bile fikrin doğru olduğunun deney yapılmadan önce kolay kolay Nobel olmuyor ki bu senenin nobeledi öyle oldu 2022 nobelinin Aslında altında yatan olay John Bell diye bir adam kuramcı o almadı öldüğü için almadı galiba ondan sonra yok o başka bir yüz yıl öncenin adamı bambaşka fizikçi olan birisi kuramsal açıdan söylediği şeylerden de Nobel gelebilirdi ama olmadı onun önerdiği işleri deneye döküp oradan teknoloji çıkaranlar verdiler Nobel Peki hocam biraz da geyik yapalım şimdi Nobel aldı mı yırtıyor musun Nasıl oluyor Yanlış hatırlamıyorsam bir tane altın madalya Bir de kimlerle birlikte aldıysan bir milyon dolara kabaca karşılık gelen bir parayı paylaşıyorsun fena değil bu Kings bozununu aradığımız dönemde bir heyecan oldu atlas'ta 3. 000 kişi falan gibiyiz Sen tarafında Bir de bizim rakip de ne var Sms O da sende her ikisinin toplamda işte diyelim ki 5. 000 10.

000 kişi civarında bir sürü insan çalışıyor ben oradan hesap yapmıştım biz hizbozunu bulduk diye bize verirlerse payıma düşecek 50 dolar gibi bir şey vardı onu çerçeve edip asacaktım Ama tabii Genelde öyle vermiyorlar nobel'i Aziz Sancar ne ile aldı kimya tarafında deneysel miydi yani o da Tabii deneyseldi siz şimdi Nobel alsanız bizi bırakırsınız Onun için almamanız bizim için Yok ya bırakmam nobell neymiş ya peynir beklenen bir konuydu kuantum mekaniğinin Çok sıra dışı bir özelliğini pratik uygulamaya dökebilecek bir konunun nobeli geri alarak başlayalım şimdi bizim Daha önce yaptığımız programlarda bunların nüvelerini zaman zaman attık yani Belgin belirsizlik ilkesine Hatta sonra Bora'nın bütünselliğinden de söz etmişti orada ne demiştik bazı değiş nicelikler var O niceliklerden bir tanesini ölçtüğün zaman diğeriyle ilgili bilgiyi daha zayıf bilebiliyorsun ya da kaybediyorsun Mesela bir parçacığın hızını ya da momentumunu çok hassas ölçmeye kalkarsa onun konum bilgisini kaybetmene sebep oluyor hatırlıyor musun Bakalım gelmeden önce hatırlıyorum Evet yani bir şeyi ölçtüğün zaman sapıtıyordu Bayağı da tartışılmıştı bu konuyu ölçüyoruz onun kardeşi olan nicelikle ilgili bilgiyi kaybediyoruz bu senin haberin ilginç tarafı şu Diyelim ki biz iki tanecik seçeceğiz ve bu sefer ki niceliklerimiz sürekli nicelik değil kesikli nicelik olacak şimdi Bu ne demek sürekli nicelikten kastettiğim atıyorum sıfırdan yüze kadar bir sayı Hayal edelim ama bu tam sayı olmasın 3. 7 bir altı dört dört iki attım böyle bir şey istediğim kadar sayı ekleyerek istediğim uzunlukta bir niteliğin değerini elde edebilirim Bunlar sürekli nicelikler buna karşılık kesinlikle nicelikler Sadece belli spesifik değerleri alabiliyorlar bu mesela sıfırdan 100'e kadar bir sayı tut ama tam sayı 0 1 2 3 olabiliyor aradaki değer olamıyor 3,5 olamıyor mesela veya Mesela daha basit bir şey Yazı Tura atıyorum yazı gelirse bir Tura gelirse 0 diyorum yazı turanın yarım değeri diye bir şey yok nicelik öyle bir nicelik ki 2 değerden birisini alabiliyor bunlara kesikli nicelikler deniyor kuantum mekaniğinin kritik başlarından bir tanesi de bu belli durumlarda sürekli olduğunu zannettiğimiz nicelikler bile kesikli Hale dönüşebiliyorlar bu Kuantum mekaniği bir parçası ama gene toparlayalım elimizde daha önce konuştuğumuz hız ve konum gibi sürekli nicelikler değil de birbiriyle kardeş olan ama her ikisi de kesikli olan nicelikler olsun somutlaştıralım Evet anladım zaten diye bir yerlerde Kopuyoruz hemen bir geri adım atıyorum bir çift boks eldiveni düşünelim Tamam boks eldivenleri büyük olduğu için kolay Hayal edebiliriz net bir şekilde nasıl kıvrıldığından parmaklarını sağ ele mi sol ele mi geldiğini bilebiliriz boks eldiveninin buçuklu eli diye bir şey yok ya sağ olacak ya sol olacak Dolayısıyla boks eldiveninin türü diye bir şey tanımlamak istesek o türün kesikli bir değişkenle ifade edilmesi lazım yasa Yasuo burada Anlaştık mı Tabi Hocam bunu anladık parmak yok Tamam bir nicelik daha düşünelim eldivenlerden Bir tanesini kırmızı renk öbüründe beyaz renk yapıyorlar şimdi bu da kesikli pembe ya da işte Kırmızının tonları diye bir hakkımız olmasın ya kırmızı ya beyaz oluyor Başka alternatifimiz yok Dolayısıyla ilginç bir şey oldu bizim eldivenlerle ilgili iki tane ölçebildiğimiz niceliğimiz oldu bir tanesi sol elli Bir de rengi diyelim ki sağ sol ellilik niceliğiyle kırmızı ya da beyaz renk niceliği birbirinin o hayzenberg'e uygun şekilde kardeş değişkeni olsun Bu ne demek eldivenin özelliklerinden bir tanesini ölçtüğümüzde diğeriyle ilgili olan bilgiyi kaybedeceğiz şimdi ama kıl bir durum var konu hız ya da konum olduğu zaman çok hassas ölçemiyorum Ama gene de kabaca binerlerde olduğuyla nasıl bir şey olduğuyla ilgili yorum yapabiliyorum şimdi ama elimizdeki hikaye bu çeşitli değişkense o kaydetmek demek ne demek mesela bir kutu var kutuyu açtım İçinden bir eldiven bir teki buldum O bulduğum Tekin bir özelliğini ölçmeye kalktım hangisini ölçelim rengini ölçtüm açtım Hah kırmızı çıktı tamam şimdi kırmızıyı gördüm ya bu ölçümü yapıp kırmızı eldiven olduğunu anlamam ile birlikte eldivenin sağ tekmi sol tek mi olduğu bilgisi siliniyor Bununla ilgili hiçbir bilgim kalmıyor Tabi bu bu örnekte olamayacak bir şey Ama yani klasik olarak tabii kocaman eldivenlerle olduğu zaman bu olmuyor yani ya kırmızı ya beyaz Aynı zamanda aynı zamanda sağ ya da sol el her iki özelliğini de aynı anda ölçebiliyorum eldivenin biz Makroskobik seviyede ama kuantum mekaniğinde böyle bir şey yok microskopik dünyada mesela Bu bir elektronsa onun iki ayrı özelliğinin Yani birini ölçtüğümde diğeriyle ilgili olan bilgiyi kaybediyorum elektronun Ne gibi bir özelliğini ölçüyorsun Peki elektronun Spin diye bir özelliği var spinide birkaç farklı eksende ölçebiliyoruz işte X ekseni y ekseni y ekseni gibi mesela x ekseninde ölçmekle y ekseninde ki ölçmek birbirinin kardeşi olan değişkenler x ekseninde ölçümü yaptın mı y eksenindeki bilgiyi komple kaybediyorsun şöyle hayal edin istiyorsanız eldiveni Bir kutunun içinde tutuyordum şöyle bir hop hop açıp kapattım o sırada hızlı bir şekilde iki şeyden birine odaklanmanız lazımdı Sağ elini sol el mi ona bakacaksınız ya da rengine bakacaksınız ikisi aynı anda bakamıyorsunuz diye hayal edin tamam mı çık açtım baktım kırmızı renk olduğunu gördünüz güzel Şimdi ben dersem ki bu eldivenin sağa tek mi sol tek mi bir daha bu sefer onun ölçüm yapmak için kutuyu açmanız gerekecek açacak olursanız ya sağ tek ya sol tek görebiliyorsunuz Eğer ki yalnız ölçümü yapıp da sağ ya da sol tek olduğunu görecek olursanız Sonra tekrar sonra Peki rengi ne diye soracak olursak sağ el soldaki ve ölçtünüz ya kutuyu tekrar açtığınızda rengi kırmızı ya da beyaz çıkabiliyor bir niceliği ölçtüğünüzde öbür nicelikle olan Bilginiz kayboluyor hocam anladık tamam ya Allah Allah hazırlamış oluyor ve değil mi Evet ama bu sadece zihnimiz değil işte Zaten tartışma Biraz buradan çıkıyor Einstein tarafı diyor ki bu böyle bir şeyle alakalı olmalı mesela zihnimiz sıfırlanır Biz belki o arada o işi yaptığımız için eski bilgiyi unutuyoruz veya işte evrenin öyle bir kuralı var ki bir kere baktığında şu oluyor ikinci baktığında içeride bir Algoritma çalışıp kendini değiştirtiyor falan gibi Einstein böyle bir somut sebep olması gerektiğini iddia ediyor Einstein aslında diyor ki gerçekte bilgi vardır da bir şekilde o bakma işlemi sırasında fiziksel bir değişiklik sebebiyle o alttaki gerçekliği unutuyoruzdur veya değiştiriyoruz bir etki yapıyoruzdur diyor Bunlar karşılık borç tarafı da diyor ki hayır Böyle bir şey yok Biz ölçüm yapıncaya kadar o niceliğin zaten ortada değeri bile yok biz mesela baktık şu anda kırmızıyı gördük Kapattık Şimdi sağ el Sol elle ilgili bir ölçüm yapmak istiyoruz biz yeni o ölçümü yapıncaya kadar aslında sağ el ya da Sol elle değil tek diyormuş Şimdi bir kere kırmızı ölçtün ya tekrar açıp bak istiyorsan gene kırmızı güzel Orada bir problem yok rengi ölçmeye sürekli devam ediyorum her baktığımda renk kırmızı çıkıyorsa artık yeter diyecek Bu arada bu önemli bir şey Çünkü bazı bu konunun anlatılarında sanki ölçümü tekrarladığında Sonuçta değişirmiş gibi anlatılıyor sürekli Yazı Tura atıyoruz da bir attığımızda yazı bir attığımızda Turan öyle bir şey yok başka bir elektronun birinci ölçümü Yaptın ondan sonraki elektronlar da tamamen aynı Yok öyle değil her elektron yani Her koyun kendi bacağından asılır gibi burada şimdi buraya kadar problem yok ama ne zaman problem var kırmızı kırmızı kırmızı Ölçtü sonra birisi cinslik yapıp dedik ya hep renge baktık ya birazcık da bunun Sağ elini sol el mi olduğuna bakalım bak kutuyu açtın sağ eli gördün ya şimdi bu noktadan sonra geri dönüp rengi ölçmeye kalktığımızda Kırmızı da çıkabilir Beyaz da çıkabilir ve bununla ilgili hiçbir şey yapamıyorum yorum yapamıyorum sihir gibi yalnız Çok iyi Çok iyi sihir Aslında nasıl bir şey bir çeşit illüzyon var bizi şaşırtıyor Yani aslında öyle değil de öyleymiş gibi gösteriyor iyi bir illüzyonist bunun Acaba böyle bir oyunu olabilir mi Einstein ve Arkadaşları ki işte ünlü bir epr makalesi değişiyor Einstein podolski rousen bu grup diyorlar ki ortada bir gizli ilizyonistin numarası var yani bizi biz çakozlayamasak da biz anlayamasak da nasıl o dönme olduğunu evrenin bir yazılmış kuralları var ve o kurallara göre o bilgi silinip sonra başka bir şeye dönüşebiliyor güzel çok iyi metafizik bir açıklama için fizik dışında görünüm metafizik fiziğin Ötesi demek değil mi Einstein ve grubu diyorlar ki gizli parametreler kuramları Yani şu anda ölçemiyoruz Ama belki bir gün o ilizyonistin nasıl bir numara yaptığını anlayabileceğiz dolayısıyla bir grup fizikçiler var bunlara realistler diyoruz yani evrenin realitede gerçeklikte bazı kuralları var o kuralları şimdiye kadar Biz bulamadık bulamadığımız için bize bu böyle illüzyon gibi büyü gibi görünüyor sihir gibi görünüyor ama bulduğumuz noktada problem çözecek bu grup realist grubu bunları şu anda bilmediğimiz için de kuantum mekaniğinin yetersiz ya da eksikliği diyorlar Tamamlanmamış bu Kuran bir kısmını anlamamızı sağladı ama yukarıdaki fikri okuyamadık Aslında bir nevi Newton Tabii onların hepsini YouTube klasik fizik dediğimiz olayın yüzyıllar içerisinde felsefi yansıması ama bir de karşıt kampı işte Bor ve Arkadaşları dediğimiz kopenhagor'un olduğu en oraya Kopenhag uyarını isteniyor kopenak diye de güzel bir tiyatro oyunu Var kopenhçılarda Diyorlar ki hayır Kuantum mekaniği tamamlanmış bir kuramdır yani insanoğlunun konuyla ilgili anlayabileceği bütün matematik orada duruyordur Ve bu değişkenlik Bu bize sihir gibi görünen şey doğanın kendi kanunlarının bir parçasıdır gizli bir parametreye gizli bir yöntem gizli bir başka mekanizma yok bu Neyse Doğa bu kadar işte diyor Onun için bu arkadaşlar kavga ediyorlar haklı olarak yani şimdi yalnız kritik Pis olan kısım şu bir perspektifteki adamlar Diyorlar ki biz bilemiyoruz Ama gizli bir parametreler var bir perspektif de diyor ki yok öyle bir gizli paylaş şimdi bu ikisini deneyen nasıl ayıracaksın Çünkü her iki kampım da aslında ölçülemez bir şeyden söz ediyor olması lazım O yüzden de bu konu sadece masada armçer fizikçi deniyorlar bizim kahvehane muhabbeti gibi vardır yoktur gibi olmuyormuş Yani bunun tabii farklı şekillerde yorumlayabilirsin birisi diyebilir ki Einstein işte Tanrı zar atmazın bir kısmı bir yansıması bu ben bilemesem bile evreni daha üst seviyeden daha bir metafizik seviyeden birisi bilebiliyor o kuralları öyle oturtmuş diyor Öbür tarafta diyor ki hayır öyle bir şeye gerek yok neyse dediğim gibi bu böyle bir kahvehane muhabbeti şeklinde bir süre devam ediyor Bu arada kahvemi muhabbeti dediğimde küçümsemeyiyorum kesinlikle ciddiyetli bir felsefi derinliği var bu konunun Çünkü gerçeklik ne demekle ilgili de insanı Köşeye sıkıştırabilen bir tartışma bu özetle Kuantum mekaniği sana diyor ki bana bu değişkenlerle ilgili bazı bilgileri verirsen bir durumun arkasından ne olabileceğini ihtimallerini söyleyebilirim o verdiği ihtimaller mantıklı mı değil mi diye deneyi yaptığında da mantıklı Çünkü hakikaten 100 kere deniyorsun işte 75'inde ıslak çıkıyor 25'inde kuru çıkıyor Dolayısıyla Demek ki matematik kuram bir şeyleri öngörebiliyor ve öngördüğü şeyi deneyiyle sınayabiliyorum şimdi problem nerede çıkıyor 1930'larda Einstein ve arkadaşları diyorlar ki bu boru tarafına sana öyle bir örnek vereceğiz ki bu işin saçmalık olduğunu netleştireceğiz Nasıl yapacağız bunu bu dolaşık çiftin negatifse birisi pozitif birisi kırmızı birisi beyaz Bunlar en tangle state'ler eldivenlere bakmadık nicelikten daha ölçmedik ama fabrikadan bu şekilde çıktıklarından eminiz Sonra bunlardan bir tanesi bir kutuya koyduk öbürüne bir daha kutuya koyduk bunları aldık birisini işte ilker'e verdik Ankara'ya gitti bir tanesine Serpil'e verdik Serpil ile İstanbul'da bir yerlerde Sonra İlker ya dedi ben şunu biniciliklerini ölçeyim merak ettim dedi Ankara'ya gittiğinde kutuyu şöyle açıp bir baktı hangisinin rengine rengini Ölçtü beyaz çıktı şimdi İlker bunun beyaz olduğunu biliyor ya bunların da hep dolaşık olduğunu Çift olarak fabrikada üretilebiliyor bu noktada kendisinin beyaz olduğunu bildiği için Serpil'e telefon edip Hadi sen bir kendi tarafındaki renge bir bak bakalım derse onun kırmızı çıkacağından Emin olabiliyor Tamam ve buraya kadar sorun yok şimdi yalnız bir cinslik oluyor telefon ne diyor Tam Serpil ile konuşacağız sırada rahat kopuyor ve Serpil renk niceliğini ölçmek yerine kendi kutusunu açıp sağ sol teke bakmaya karar veriyor açıyor mesela saat tek çıktı değil artık bunu sağ tek olduğundan emin kendisinin e Bunlar çift çift geldikleri için senin de sol tek olmanı gerektiğini düşünüyoruz Bu durumda Aslında belirsizlik kesin çevresel dönebilmiş gibi olduk Çünkü az önce İlker Ölçtü dedi ki bu beyaz Serpil gitti eşleniğinde teki Ölçtü neydi saha buldu dolayısı ile İlker'in kutusunun içerisinde sol tek Ve rengi de beyaz olan bir eldiven olması gerektiğinin sonucuna vardık gibi görünüyor değil mi ama işte gel gör ki ta uzakta ilk pat kırmızı değil beyaza dönüyor mesela veya tak bir daha ölçüyor yani ta Beyaz da açıyor Mesela kırmızı geliyor ilginç bir şekilde serpilin kilometrelerce uzaklıkta diğer niceliği ölçmesi Ankara'daki İlker'in bilgisini de silmiş oluyor tamam mı Olamaz öyle bir şey şimdi sonra diyor ki aynen ya kesin bir Hıyarlık oldu falan diyor arıyorsun Serpil ne yaptın Ne halt yedin falan diyorsun Serpil diyor ki ya bir dakika yanlış anlama oldu herhalde Ben sağ sol teki düşmeye çalışıyordum Onun için seninle ilgili bir şey yaptım renge değiştirdim ama istiyorsan renge bakayım diyor renge bakıyor en son İlker şimdi kendi tekinde beyazdan kırmızıya döndüğünü gördü ya o noktada Serpil renk ölçüyecek olursa hakikaten beyazı görüyor dolayısıyla bir şekilde Uzakta da olsa bir niceliği ölçmek dolaşık çiftin bilgisinin etkileyebiliyor şimdi Einstein ve Arkadaşları diyor ki işte bu bize saçmalık olduğunu gösteriyor kuantum mekanıyla Sabit değil mi şimdi bilmedikleri kısım Bunu o sırada deneyle yapabilecek teknoloji de değiller 1930'larda ama Einstein açısından bu çok önemli bir nokta Çünkü Einstein asıl bütün hepimizin tanıdığı ünlü eştir amca karelerini falan nasıl buldu görelilikle ilgili olan çalışmaları sayesinde buldu Görelilik de Işık hızından daha hızlı bilgi iletilemeyeceği üzerine kurulu bir Kur'an şu olsa mesela eldivenler birbirine yakın olsa bizim kutuyu bir kutuyu açmamızla eldivenlerden birisi öbürüne ha Benim rengime bakıldı diye arkadaşına haber yolluyor olsa şimdi bilgimiz unutuyoruz abi rengimiz ölçüldü artık sağ sol bilgimizi kaybetmemiz lazım diye bir bilgi iletebilecek olsa o zaman gene kurtarabiliriz ama kuantum mekaniğinin matematiği mesafeden bağımsız olarak bu etkinliği olacağını söylüyor Dolayısıyla Işık hızından daha hızlı bir şekilde adeta eldivenler birbirlerine ölçüldü diğer nicelikle ilgili bilgimizi kaybetmemiz lazım diyebilmesi gerekiyor Einstein de diyor ki bak bu diyor zaten bu çok temel bir şey ışık hızına daha hızlı bilgi iletilemez Demek ki burada bir saçmalık var kuantum mekaniğinin eksik olduğunu en güzel örneği bu düşünce deneydir diyor bunlar böyle 1930'larda yazışıyorlar ve sonrasında bir süre konu ortada kalıyor Çünkü teknoloji yeterli değil deney yapmaya Zaten araya İkinci Dünya Savaşı falan da geliyor sonra 1950'lerin başında David Boom diye bir adam geliyor David woman konuyu biraz daha somut hale getiriyor Bu size anlattığım Eldivenini versiyonu anlatıyor demiş çünkü o zamana kadar Einstein'ın versiyonu Aslında hala hız ve konum cinsinden 1964'te çalışan bir fizikçi var işte bu John studen diyor ki bunu Biz bir deneye dökemez miyiz öyle bir şey yapalım ki Einstein grubu mu haklı yoksa Kuantum mekaniği bütünleşmiş bir kuram eksiği olmayan bir kuram ve gerçekten doğanın özelliği mi bu Bu ikisini birbirine ayırt edebilelim Yalnız çok çılgın bir durum Çünkü bir tarafta kimsenin ölçemeyeceğini düşündüğümüz gizli parametreler vardır diyen adeta metafiziğe giren bir bakış tarzı var Öbür tarafta da zaten buna ölçülemez Çünkü böyle bir şey yoktur diyen bir şey var böyle iki şeyi nasıl birbirine ayırt edebilirsin bunu deneye nasıl dökebilirsin işte Belin Deha kısmı bu adam diyor ki ben diyor gizli parametrelerin hangi çeşit olduğunu hangi çeşit bir kuram olduğunu ama gizli parametreli herhangi bir Kuran Varsa ve o kuram yerel kurallara uyuyorsa Yani ışıkından daha hızlı bilgiye iletilemeyeceği kuralına tabi ise o zaman ben bu ikisinin arasında birbirinden ayırt edebilecek bir şeyler bir deney Hayal edebilirim diyor ve o hayalet diye deneyi şeye geçiyor 1964'te bu deneyi de yapmak kazık Dolayısıyla gene Uzunca bir süre kimse iplemiyor Bir de bu arada bilim sosyolojisi açısından enteresan bir dönem var İkinci Dünya Savaşı'nın hemen arkası olduğu için artık elimde derinlemesine felsefesini yapalım Yok metafiziktir yok şudur mudur falan dan uzaklaşmış fizik camiasını büyük çoğunluğu buna canı sıkıldığında kuma yaparken falan kafa yoran insanlar var Ama çoğunlukla bu artık şeyin kenarlarına itilmiş Çünkü kuantum mekaniğinin işe yaradığı Hatta işte buradan ne bileyim işte transistördü bilgisayarda şunun bugün yapılabildiği Hatta işte buradan bir süre sonra lazer dediğimiz şeye doğru gidilen işlerin yapılabildiği atomun bir sürü özelliklerini düzgün hesaplanabildiği hatta oradan yola çıkıp da atom bombası ile ilgili şeylerin yapılabildiği bilindiği için bir grup fizikçi şey diye yetişiyorlar artık bu metafizik falan filan felsefi falan uğraşma hesabı yap düzgün çıkarıyorsa sonucu zaten problem yoktur ha gelmişler Onun için 64'te bel bakın bunun deneyi bile yapabiliriz dediği sırada pek kimse iplemiyor sonra ilgilenenler kimler oluyorlar dediğim gibi hani birazcık felsefeye meraklı olan fizikçiler bir de birazcık kafayı kırmış olan fizikçiler kafayı kırmaktan da kasıt şu şimdi eğer bu Einstein'ın dediği bu dolaşıklıkla Uzaktan bir şekilde şeyler gidilebiliyorsa acaba bu insanların birbiriyle telepati gibi şeyleri yapabilmesinin açıklaması olabilir mi diyen fizikçiler ortaya çıkıyorlar bunlar diyor ki uçuk yani Evet bunlar hakikaten tip bir fizikçiler Tam da bu arada 1960'ları düşün 68 kuşağı işte evet evet evet aynen çeşitli maddeleri alıyor işte Aha uyandım açıldım falan filan diyen insanlar var İşte o adamlar diyorlar ki ya bir dakika Belki de bu işte o dolaşır mesela iki insan bir araya geliyor bir şekilde bir şey konuşurken beyinlerinde bir şey oluyor bir dolaşıklık gerçekleşiyor sonra bunlar birbirinden çok uzağa gittikleri zaman birisi bir şey düşündüğünde Öbürü de onu anlayabiliyor Çünkü o beyindeki dolaşık tanecikler Neyse elektronlar şunlar bunlar o verinin uzağa iletilmesini sağlıyorlar ikizler için bunu söylerler öyle hissedebilmelerini de sebebi işte öyle bir şeyler vardır falan diye tasarlamış mı Ben sadece böyle bir deneyim yapılabileceğini iki ayrı kampın iki felsefi kampın birbirinden değerli ayrışabileceğini iddia eden kişi ama deneyi tasarlamış değil durumda değil şu anda Sonra işte o çılgınların arasından bir tanesi John clauser diye bir adam hem hippi bilmem ne Hani çiçek çocuk çiçek fizikçi ama hem de diyor ki bilim deneyle yapılır Dolayısıyla ben şu bel makalesinde söylenen şeyi gerçekten dökebilir miyim deneye ve 1972'de ilk kaba halini ölçmeyi başarıyor ve ne haklı çıkıyor Einstein değil boru tarafı haklı çıkıyor bu arada tabii o sırada deneyi çok hassas yapamıyorlar teknoloji hala yeterince iyi değil ama bunun deneyiyle sığınabileceği Hiç olmazsa masaya gelmiş oluyor ardından O kılavuzların yaptığı ölçümleri okuyan Fransa'da bir grup var orada bir tane genç bir arkadaş alenaspe diye bir Fransız fizikçi 1980'lerin başına gelinceye kadar deneyi Bir tık daha hassas bir hale getiriyor Ondan sonra konu gitgide genişliyor genişliyor ve bu arada birdenbire insanlar şeyleri fark etmeye başlıyor bir dakika Gerçekten bu Deney yapabiliyorsak ve birdenbire burada ölçmek oradaki şeyi etkileyebiliyorsa bunun üzerinden Acaba bir şey iletebilir miyiz buradan bir teknoloj bakabilir mi demeye başlıyorlar ve o teknolojileri de hayata geçirecek işte kuantum ışınlama denilen Mesela bir şeyler Bunları da hayata geçirecek üçüncü bir grup geliyor O daobel'in bu seneki Nobel'in üçüncü alan kişisi Anton zailingir diye viyana'lı bir adam Kopenhag kazandı ne demek peki Einstein'ın dediği şey yani diyordu ya Einstein bu saçmalıktır diyordu yani olduğunu mu kanıtlıyorlar şunu gösteriyorlar ışıktan daha hızlı veri iletilmeyen bir Kuran varsa o Kur'an'da hakikaten gizli bir parametre falan yoktur hakikaten bir ölçümü yaptığında diğer niceliğin bilgisi cidden gidiyor doğanın gerçek hali bu mesela Biz bilemesek bile ama bir yerde birisi Hani Tanrı zar atmaz diyor ya Hani oradaki kasların Aslında şey şu; Biz bilemesek bile yukarıdan bir kabilen birisi bütün resmi görebilen kuantum mekanın eksiklerini kapatmış büyük bir kurama sahip olan birisi onu ön görebilecekti diyen kuramların çöpe gitmesi ama eldiven örneğinde Olamaz öyle bir şey değil mi Evet atom altı veya işte çok ufak seviyede Şimdi niye atom altı seviyede bunu görüyoruz da mikroskopikte görmüyoruz niye Mesela benim şu anda mesela pozisyonumu Konumumu ölçtüğümüzde hız bilgimi kaybetmiyoruz bunun niye olduğu Aslında bambaşka bir tartışma konusu yani kuantum mekaniğinin kuralları bütün evrene uygulanıyorken niye makroskopik insan seviyesine çıktığımızda Onları böyle gündelik hayatta yaşamıyoruz sorusu Aslında hala açık olan konulardan birisi işte bunun diko Heroes dediğimiz bir tartışma kısmı var 80'lerde 90'lerde tartışılan işte Farklı farklı Kuantum mekaniği yorumları var everetin çoklu Evrenler yorumu diyor ki Aslında bu bütün bu şeyleri yaptığımızda Evren şey sürekli yeniden iki ya ayrılıyor Ondan sonra işte paralel şeyler oluyor mesela aslında diyor ki mesela ölçtük kırmızıyı gördük sağ el sol el şeyini kaybetti ki kutuyu bir daha açtınız diyelim ki sağ el mi çıktı diyor ki mesela evetin yorumunda aslında diyor kutuyu açtıktan sonra Evren orada ikiye ayrılıyor bir grup adamlar sağa tek görüyorlar Aynı bizim tırnak içerisinde kopyamız olan paralel bir evrendekiler sol tek görüyorlar çok zorlama bir açıklama değil mi Evet saçmalık Aslında bu neyin saçmalık olup olmadığı ne kadar okuyup felsefi olarak hangi fikir sizin içinize ne kadar sinyoyla alakalı Ben daha iyi bir açıklamayla gelebilirim abi yani küçük çünkü ya küçük küçük olduğu için etkileyemiyor hepimiz küçük şeylerden yapmalıyız Evet biz şimdi kocaman makroskop gibi diyoruz ama hepimiz atomlardan moleküllerden yapıyoruz bunların atomların hepsine uygulanıyorken hepsi için geçerliyken niye kollettif hale geldiğimizde o etkiler birdenbire kayboluyorlar birbirlerine nasıl etkileşiyorlar işte hani bu Bu dediğin işte o decoların fikrine Doğru giden bir şey ama bu cidden bambaşka yani saatlerce başka konuşacağımız bir bölüm olmalı Peki ama bu kesin öyle mi Evet şimdi de bunun bütün açıkları da kapandı gitgide hassasiyeti arttı buradan teknoloji bile çıkarttığımız için adamlar İşte bu yılın Nobel ödülünü kılavuzu asph vesaire verdiler ne işimize yarıyor bizim yani ölçme yaptığı zaman İlker'in sonucunu etkileyebiliyordu ya bir anlamda Hani o bilgiyi silebiliyordu ya bu çiftin üzerinden bilgi iletmeye kalkabilirsin bu gerçek bir iletim değil ki değil mi Hayır Sonuçta biz ilk başta dolaştırdık şeyleri eldivenleri ürettik sonra bunları uzağa götürdük götürdükten sonra Bunun üzerinde bir şey yaptığımızda Uzakta da onun karşılığını olacağından eminiz değil mi Dolayısıyla Bu bir anlamda anlık bir etkiyi karşı tarafa iletmenin bir yöntemi olarak kullanılıyor Bir de güzel tarafı oradan açıp kapayarak bana mors sinyali yollayabilirim Ama şimdi kovalayan kısım şu Serpil oradan bir işlem yaptığında sonucu ne olacağını öngöremediği için Morse yapamamışım Morse yapabilmen için sürekli şunu demen lazım Mesela ben so se diyeceksem uzun uzun kısa kısa kısa gibi bir şey kodlayabilmem lazım Serpil ölçümü yaptığında kısa mı uzun muyu öngöremiyor hiçbir şekilde yani ölçüyor yasağı ya da sol tek buluyor bulduktan sonra öbür tarafın işte renkle ilgili şeyini değiştiriyor ama ben heparım o da tık tık tık tık tık tık tık bu her ölçümle birlikte sistem doğayla da etkileşiyor dicoher olmaya başlıyor o kuantum şey giderek kayboluyor bunu şey yapamıyorsun Bir de işte kuantum mekaniğinin matematiğini manyak güzel tarafı bu Einstein da kısmen haklı çıkıyor Çünkü ışıktan hızlı bunun üzerinden bilgi yollayamıyorsun işte Hayır onun için de mesela evrenin Aslında bu müthiş tarafı bu daha önce bir konuşmada söylemiştik ya Evren bir şey anladığın zannediyorsun ya sana sonra geliyor başka bir tokat atıyor ya Sen zaten diyorsun aa süper ışıktan daha hızlı bilgi yollayacağım falan diye öyle makaleler çıkıyor o çiçek çocukların yazdığı öyle makaleler falan var evrenin kuralları seni hem sıkıştırıyor ışıktan hızlı bilgi iletebileceğini zannettiriyor bir an ama oturup da Hesabını kitabını düzgün yaptığında bunun realitede kullanılamayacak olduğunu bile ispatlayabiliyorsun Ama benim sorum hala ortada duruyor böyle yarayacak yani bununla ilgili ne yapabiliriz yani şimdi diyelim ki aramızda iki tane hat kurduk bir tane bu eldiven hattımız var Bir tane de normal telefon hattımız var şimdi Normalde diyelim ki ilker'e banka bilgilerimiz yollayacağız Ya da bilmem ne T.