Herkese merhabalar. Bugün sizlerle birlikte cümlenin ögeleri konusunu işliyoruz. Arkadaşlarımızdan yorumlar geldi.
Hocam cümlenin ögelerini anlatın dediler. Bizler de hazırsanız cümlenin ögelerine başlıyoruz. Hocam LGS'de geliyor mu?
Geçen seneki sınavda LGS 2025'te cümle ögelerinden soru gelmedi. Cümle türlerinden soru geldi. Tabii ki yazım noktalama her sene geliyor.
Fiilimsi fiil çatısı da bazen böyle ik senede bir geliyor. Geçen sene fiil çatısı ve yüklemin yerine göre cümleler yani cümle türleri soruldu. Uzun zamandır 2024'te de sorulmadı.
2023'te de sorulmadı. 2022'de yer tamlayıcısı sorulmuştu. Cümle türlerini sordukları zaman zaten cümle türlerini bildiğiniz zaman yüklemi de bilmeniz gerekiyor.
Dolayısıyla cümle ögelerini sormuyorlar. Ama cümlenin ögelerini iyi bilmemiz lazım. Çünkü cümlenin ögelerini bildiğimiz zaman cümle türleri konusunda çok rahat anlıyoruz.
Bugün temel ögelere bakacağız. Yüklem, özne ve aynı zamanda yardımcı ögelere bakacağız. Nesne, tamlayıcılar.
Bir de vurgu ve arasözü öğrenerek bu konuyu bitireceğiz. Şimdi hızlı bir şekilde başlıyorum. Cümlenin ögelerinde aynı fiilimsi konusunda olduğu gibi zihnimizde bir tren canlandıracağız.
Şimdi burada gördüğün gibi vagonlar var Tongçğum. Bu birinci vagon olsun. Bu ikinci vagon olsun.
Bu 3üncü vagon olsun. Sence bu tren gider mi? Gitmez hocam.
Gitmez. Harikasın. Neden gitmez?
Çünkü bu trenin lokomotifi yok. Lokomotifi olmayan bir tren gidemez. Aynı şekilde Türkçede de eğer bir cümlenin temel ögesi olan yüklem yoksa o cümle cümle olmuyor.
Eksiltili cümle oluyor. Mesela örnek verelim. Ali diyelim.
Tamam mı? Yarın kardeşini böyle bir cümle olmaz. Bu cümlenin yüklemi yok.
Nasıl böyle bir tren gidemiyorsa böyle bir cümle de olmaz. Ya da başka bir örnek verelim. Mesela Zeynep bizleri buraya böyle bir cümle olmaz Zeynep bizleri buraya.
Na ne diyorsun? Bitmedi cümle yani. Veyahut da işte eee Ömer eee koşarak.
E Ömer koşarak ne yani? Ömer koşarak bak fiilimsi var ama cümlenin yüklemi yok. Dolayısıyla bizler bu cümlelere eksiltli cümle diyoruz.
Ama ne zaman ki lokomotif geldi burada çok güzel bir şekilde diyoruz ki oh be şimdi artık cümleden bahsedebiliriz. Artık bu tren hareket eder diyebiliriz. Ali yarın kardeşini gezdirecek dediğimizde gezdirecek kelimesi cümlenin yüklemi oluyor ve birazdan da bütün ögeleri yani özneyi, zarf tamlayıcısını, belirtili nesneyi yükleme sorarak bulacağız.
Zeynep bizleri buraya çağırdı diyoruz mesela. Çağırdı. Kim çağırdı?
Zeynep Özne kimi çağırdı? Bizleri belirtili nesne. Nereye çağırdı?
Buraya yer tamlayısı olacak. Ömer koşarak kaçtı mesela atıyorum. Veyahut da Ömer koşarak gitti.
Neyse artık gitti kaçtı. Yüklem nasıl koşarak zar tamlayısı olacak? İşte biz lokomotifleri yani cümlenin en önemli ögesi yüklemi bulduğumuz zaman rahat rahat ögeler konusunu da yapabileceğiz.
Şimdi burada vagon 1, vagon 2, vagon 3 var. O zaman bu bir cümle mi Tonguçum? Hayır hocam.
Lokomotifi eksik. Harikasın. Lokomotif eksik.
Bu cümleye gitmez. Aynı bunun gibi. Öğrenciler dersi sessizce.
Böyle bir cümle olmaz. Öğrenciler dersi sessizce ne? Dinliyor mu, kaydediyor mu, izliyor mu, ne yapıyor?
Yani belli değil. Dolayısıyla öğrenciler dersi sessizce dinliyor dersek bu cümlenin yüklemi oluyor. Herkes maçın sonucunu merak ediyor.
Bak bu cümlenin yüklemi ediyor değil. Merak ediyor. Yüklem.
Terk etmek, fark etmek, mutlu etmek, hissetmek, affetmek, kaybetmek. Bunlar birleşik fiillerdir. Bunlardan bazısı ayrı yazılır, bazısı bitişik yazılır.
Ayrı da yazılsa sen bunların ikisini birden bir bütün olarak yüklem kabul etmen gerekiyor. Bekledim dün bize gelmeni. Şimdi bu cümlenin yüklemi bekledim sözcüğüdür.
Gelmeni sözcüğü değil. Çünkü bu cümleyi kurallı hale getirdiğin zaman dün bize gelmeni bekledin demek ister. O her şeye kıvırıyor mu?
Burun kıvırıyor mu? Burun kıvırıyor. Harikasın.
Niye? Burun kıvırmak bir deyim. Yani hiçbir şeyi beğenmiyor demek istiyor.
İstanbul Türkiye'nin en kalabalık şehridir. Şimdi bu cümlenin yüklemi şehridir sözcüğü değil. Türkiye'nin en kalabalık şehridir olacak.
Neden? Çünkü burası bir tamlama. Türkiye'nin şehri.
Türkiye'nin şehridir. Türkiye'nin şehridir dediğimizde burada bir belirtili isim tamlaması oluyor. Bunu bölemiyoruz.
Sınıfımızın en çalışkanı sensin. Sensin cümlenin yüklemi oluyor. Dolayısıyla cümlenin en temel ögesi yüklemle başladık.
Dedik ki bir cümlenin yüklemi olmazsa o cümle cümle değil. Bir trenin lokomotifi olmazsa o tren gitmez. Trenin gitmesi için lokomotif lazım.
Cümlenin de cümle olması için yüklem lazım ve yüklem bazen birleşik fiil olabilir, bazen cümlenin başında olabilir, bazen deyim olabilir, bazen uzun bir yüklem de olabilir. Tonguç eladı benim burada şunu iyi bilmemiz lazım Tonguçum. Yüklem temel ögedir.
Şimdi sence Ronaldo mu daha iyi, Messi mi? İkisi de süper hocam. Evet, ikisi de süper.
Zaten özne de yüklemde çok süperdir ama hangisi daha iyi sence? Bence Messi hocam. Tamam Messi.
Bazı arkadaşlar Ronalder, bazı arkadaşlar Messier'ler. Önemli değil. Burada şuna dikkat edeceğiz.
Messi cümlenin yüklemi yani olmazsa olmaz. Ronaldo ise öznesi. Bunlar ikisi temel ögüklemeyi inmemiz lazım.
Mesela diyelim ki okuyor. Bu bir cümle olabilir. Okuyor diye bir cümle olur.
Kim okuyor? O okuyor. Gizli öz dersin.
Ali okuyor dersin. Özne olur. Ali kitabını evde şimdi okuyor diyebilirsin.
Bak bunlar yardımcı öyler. Kitabını nesne olur. Evde yer tamlayıcıs olur.
Şimdi zar tamlayıcısı olur. Ama okuyor olmadan olmaz. Ali olmadan olmaz.
Şimdi burada şu çok önemli. Okuyor, yüklem. Ali Özne.
Ya bunlar temel ögeler oluyor. Temel ögelerin birincisi az önce söylediğimiz gibi yüklem. Yüklem olmadan cümle olmuyor.
Öğrenciler ders sessizce dinliyor dedik. Yüklem. Merak ediyor.
Yüklem. Beklediğim yüklem. Burun kıvırıyor yüklem.
Türkiye'nin en kalabalık şehridir. Yüklem. Sensin.
Yüklem. Yüklem uzun olabilir mi hocam? Kesinlikle olabilir.
Tongçğum. Yüklem uzun olabilir. Bunun da mantığı şu.
Bunu şöyle göstermek istiyorum sana. Bak şurada boş bir sayfada göstereyim. Mesela diyelim ki eee öğrenciler, öğrenciler, eee çalışıyor.
Şimdi bu cümlenin yüklemi çalışıyor sözcüğü olduğu belli. Sen bu çalışıyor sözcüğünün yanına farklı farklı ögeler gidebilirsin. Öğrenciler okulda çalışıyor diyebilirsin.
Okulda çalışıyor diyebilirsin. Şimdi kim çalışıyor? Öğrenciler çalışıyor.
Nerede çalışıyor? Okulda çalışıyor. Bunlar farklı farklı ögeler olur ve yüklemi tamamlar.
Fakat bir de şöyle bir şey var Tongu Çel Bey. Şuna dikkat et. Mesela diyelim ki Ali tamam mı?
Öğrencidir dedin. Ali öğrencidir dediğin zaman öğrencidir sözcüğü yüklen belli. Ali de özne.
Tamam. Fakat sen bu öğrencileri sözcüğünün önüne eğer sıfatlar getirirsen veya bu öğrencileri sözcüğünü bir tamlama yaparsan bu uzar. Şöyle oluyor mesela Ali akıllı virgül zeki ve iyi bir öğrencidir dedin ya.
Burası bir bütün oluyor. Niye? Çünkü akıllı öğrenci, zeki öğrenci, iyi bir öğrenci.
Bunların hepsi bir sıfat ve bu sıfatlar bu ismini tamamlıyor ve bu burada bir sıfat tamlaması oluyor. Tamlamaları bölemezsin. Dolayısıyla okulda çalışıyor diye bir tamlama olmaz.
Yani okulda çalışıyor diye bir fiil tamlaması falan öyle bir şey yok. Dolayısıyla bunları ayırıyorsun. Çalışıyor, okulda çalışıyor.
Ama bunları akıllı, zeki, iyi diye ayıramıyorsun. Çünkü bu bir sıfat tamlaması. Sıfat tamlamaları bölünmüyor.
İşte burada da Tonguç Eladı benim. Burada da mesela İstanbul Türkiye'nin en kalabalık şehridir. Burasını bir bütün olarak alman gerekiyor.
Nasıl burun kıvırıyor bir bütün olarak aldın, merak ediyoru bir bütün olarak aldın. Türkiye'nin en kalabalık şehridir de isim tamlaması olduğu için bölemiyorsun. Aynı şekilde burada da Ali akıllı ve zeki bir öğrencidir dediğinde burayı da yine bölemiyorsun.
Şimdi o zaman yüklemi anladık. Yüklemi ilk başta buluyoruz. Yüklemi bulduktan sonra diğer ögelere geçiyoruz.
Yüklemi bulduk. Şimdi özneye geçiyoruz. Yükleme sorulan kim ve ne sorularıyla bulunur?
Yani yapan kim? yapan ne şeklinde de sorabiliriz. Şimdi öğrenciler dersi sessiz dinliyor.
Dinliyor yüklem di. Kim dinliyor veya dinleyen kim? Öğrenciler özn oluyor.
Bu kadar basit. İstanbul Türkiye'nin en kalabalık şehridir. Türkiye'nin en kalabalık şehridir.
Yüklem. Burası bir öz yüklemimiz. Ne?
İstanbul özne oluyor. Bak yüklem özne. Özne yüklem.
Ömer ödevlerini bugün tamladı. Bu cümlenin yüklemi ne sence Tonguçum? Tamamladı.
Harikasın. Tamamladı. Yüklem kim tamamladı?
Ömer. Harikasın. Ömer özne, bu kadar basit.
Ömer özne tamladı yüklem. Ödevlerini bugün tamladı da diyebilirsin. Burada gizli özne olur.
O diye gizli özne olur. Mesela kişiyi değer yargıları biçimlendirir. Biçimlendirir, yüklem.
Kim biçimlendirir? Kişiyi diyemezsin. Bak biçimlendirir dersen kişi olur.
Kim biçimlendirir? Değer yargıları veya ne biçimlendirir? Değer yargıları demen lazım.
Dolayısıyla bu cümlenin öznesi bu, yüklemi de bu. Karikatür her topluluğa sevilir. Sevilir yüklem.
Kim sevilir? Cevap yok. Ne sevilir?
Karikatür. O zaman karikatür de cümlenin öznesi olmuş oluyor. Demek ki dinliyor yüklem.
Kim dinliyor? Öğrenciler. Türkiye'nin en kalabalık şehridir.
Yüklem. Ne? Türkiye'nin en kalabalık şehridir.
İstanbul. Tamladığı yüklem. Kim tamladı?
Ömer. Özne. Tamladı yüklem kim tamladı?
Cümlede yok. Gizli özne var. O gizli özne biçimlendirir.
Yüklem ne biçimlendirir? Değer yargıları sevilir. Yüklem ne sevilir?
Karikatür. Özne şeklinde buraya yazabiliyoruz. Bunlar sonradan göreceğimiz sözlü özneler olacak.
Ama şu anda senin bilmen gereken şey kim ve ne sorularıyla özneyi buluyoruz. Gelelim nesneye. Şimdi yüklemi bulduk, özneyi bulduk, nesneye geçiyoruz.
Öznenin yaptığı işten etkilenen örneğidir. Zaten sıralamamız da şu şekilde Tongçuğum. İlk başta yüklemi buluyorsun.
Sonra özneyi buluyorsun. Sonra nesneyi ve tamlayıcıları buluyorsun. Yani yöntemimiz Y, Ö, N, T harflerinin sıralaması.
Önce yüklem, sonra özne, sonra nesne, sonra zarf tamlayıcısı, yer tamlayıcısı. Yöntem kelimesine göre gitmen lazım. Şimdi yüklemi bulduk.
Özneyi bulduk. Şimdi nesneye geldik. Öznenin yaptığı işten etkilenen öğidir.
Mesela hoca kalemi kırdı dersen benim yaptığımın işinden etkilenen ne? Kalem. İşte kalem nesne oluyor.
Kalemi kırdı. İşte telefonu fırlattı mesela. Bak telefon etkileniyor ya benim yaptığım işten.
Dolayısıyla telefon nesne oluyor. Belirtili nesnenin kimi neyi sorularıyla zaten bak belirtili sonunda i var. Kimi neyi sonunda yine i var.
Belirtili nesneyi kimi neyi sorularıyla belirtili nesneyi ise ne sorusuyla buluyoruz. Öğrenciler dersi sessize dinliyor. Şimdi dinliyor yüklem.
Kim dinliyor? Öğrenciler özne. Önce yüklemi bulduk sonra özneyi bulduk.
Yöntem kelimesini görüyorduk ya. Yüklem, özne, nesne, tamlayıcılardı. Yüklemi bulduk.
Dinliyor. Kim dinliyor? Öğrenciler özne.
Öğrenciler neyi dinliyor? Dersi dinliyor. Dersi işte belirtil nesne oluyor.
Herkes kitap okumalı. Okumalı yüklem. Kim okumalı?
Herkes özne. Herkes ne okumalı? Kitap belirtisiz nesi.
Kitabı okumalı deseydi belirtili olurdu. Kitap deyince belirtsiz bir kitap. Yani soruların dikkatçe çözülmesi gerektiğini söyledim.
Söylediği yüklem. Kim söyledi? Yazmıyor hocam.
Yazmıyor. İşte bu gizli özne. O söyledi.
O gizli özne. Cümlede yazmıyor. O söyledi.
Ahmet olabilir, Mehmet olabilir, Ayşe olabilir. Bilmiyoruz. Gizli özde o.
Gizli özne. O neyi söyledi? soruların dikkatle çözülmesi gerektiğini söyledi.
Bak burası bütünüyle nesne oluyor. Peki burası neden bütünüyle nesne olduğu hatta belirtili nesne olduğu onu da anlatayım sana. Burada bir fiilimsi var.
Fiilimsi arkasına gelen sözcükleri böyle diye içine çekip ütüyor. Hatta bunu şurada örnek eklemek istiyorum. Tonguç Eladım benim.
Hemen şuraya gelelim. Nerede bak? Şurada.
Şu sayfayı alıyorum. Şuradan boş bir sayfa aldım. Şimdi şu sayfamız önemli.
Burası önemli. Tongçğum. Bak şimdi.
Şimdi hani dedik ya vagonlar var dedik ve vagonların gitmesini sağlayan da lokomotif var dedik. Lokomotif de şöyle farklı renkte çizeyim ki birazdan konuyu anlatırken daha kolay olsun. Şimdi bak buraya dikkat dinleyim.
Örnek veriyorum. Ali tamam mı? Yarın kardeşini böyle bir cümle olur mu?
Tonguçadım benim olmaz hocam olmaz. Tamam. Ali yarın kardeşini gezdirecek deyince bir cümle oluşuyor.
Bak yüklem gelince yani gezdirecek yüklemi gelince adeta lokomotif gelmiş gibi oluyor ve cümle cümle haline geliyor. Böyle bir tren gitmez. Böyle de bir cümle olmaz.
Ali yarın kardeşine bir cümle olmaz. Böyle bir tren gidebilir. Böyle de bir cümle olur.
Ali yarın kardeşini gezdirecek diyebiliyoruz. Tamam. Şimdi burada önemli olan şey şu.
Bunun yüklem olduğunu biz şuradan biliyoruz. Bir yüklem belli zaten. Cümleyi bitiriyor.
İkincisi de bak kim gezdirecek? Ali gezdirecek diyebiliyorsun. Ne zaman gezdirecek?
Yarın gezdirecek diyebiliyorsun. Kimi gezdirecek? Kardeşini gezdirecek diyebiliyorsun.
Bunların her biri aynı buradaki vagonlar gibi tek başına yüklemle bağlantı kurabiliyor. Bu birinci vagon Ali. Bu ikinci vagon yarın.
Bu da 3üncü vagon kardeşini. Ali gezdirecek yarın gezdirecek. Kardeşini gezdirecek diyebiliyorsun.
Dolayısıyla sen bu vagonu buraya bunu buraya koyabilirsin gibi yani. Veyahut da şöyle diyebilirsin mesela yarın Ali kardeşini gezdirecek veya yarın kardeşini Ali gezdirecek diyebilirsin. Bunları yerini değiştirebilirsin.
Tamam. Şimdi bir de şu cümleye bak. Ali'nin yarın kardeşini gezdireceğini.
Şimdi burada bir cümle var mı Tonguç evladım benim? Yok hocam. Yok değil mi?
Bak cümle değil. Ali'nin yarın kardeşini gezdireceğini diye bir cümle olmaz. Ali'nin yarın kardeşini gezdireceğini.
E bak bitmemiş cümle. Bu cümlenin lokomotifi yok. Ali'nin yarın kardeşini gezdireceğini duydum dersen cümlenin yüklemi ortaya çıkıyor.
Hah şimdi duydum yüklem. Kim duydu? Ben duydum.
Ben gizli özne sonuçta Ali'nin duydum diyemezsin. Kim duydu? Ali'nin duydum.
Olur mu? Olmaz. Şimdi bak.
Ali'nin yarın kardeşini gezdireceğini duydum. Şimdi duydum. Yüklem.
Tamam. Bu kesin. Peki ben neyi duydum?
Gezdireceğini duydum. He. Ve Ali'nin gezdireceğini duydum.
Ali'nin yarın kardeşini gezdireceğini duydum. bir bütün olarak alıyorsun. Neden biliyor musun?
Çünkü gezdireceğiniz sözcüğü arkasındakilerin hepsini diye içine çekiyor. Bak Ali'nin gezdireceğini duydum. Yarın gezdireceğini duydum.
Kardeşini gezdireceğini duydum. Ve burası bütünüyle belirtili nesne oluyor. Peki neden bunu bütün olarak alıyoruz?
Onu da söyleyeyim. Çünkü Ali'nin duydum diyemiyorsun. Yarın duydum diyemiyorsun.
Kardeşini duydum diyemiyorsun. Ali'nin yarın kardeşini gezdireceğini duydum diyebiliyorsun. Bunların her biri bağımsız bir şekilde buna gidemiyor.
Bak bu bağımsızdı. Bu tek başına böyle gidebiliyordu. Bu da bağımsızdı.
Bu da bağımsızdı. Bunlar tek başına buraya gidebiliyordu. Legon'nun parçaları düşün.
Bunu alıp buraya koyabiliyorsun. Bunu alıp buraya koyabiliyorsun. Ama burada bunların yerini değiştiremiyorsun.
Ali'nin gezdireceğini duydum diyebiliyorsun ama Ali'nin duyduğum olmuyor. Yani bunu alıp da koparamazsın. Bu burada bir bütün.
Bunların hepsi Ali'nin, Yarın, kardeşinin sözcükleri gezdireceğiniz sözcüğünün alt kümesi gibi onun altında kalıyorlar. Dolayısıyla da burası bütünüyle belirtili nesne oluyor. Demek ki sen cümlenin yüklemini bulduktan sonra ve öznesini bulduktan sonra eğer fiilimsi şeklinde bir nesne görürsen ya da fiilim şeklinde başka bir ög görürsen dikkatli olman lazım.
Gözlerini 4 açman lazım. Çünkü fiilimsi arkasındakileri diye içine çeker ve burada bir tek bir öge oluşabilir. Dolayısıyla söylediği yüklem kim söyledi?
O söyledi. O neyi söyledi? Soruların dikkatlice çözülmesi gerektiğini söyledi.
Çünkü bak soruların söylediği olmuyor. Dikkatlice söylediği çözülmesi olmuyor. Soruların dikkatlice çözülmesi gerektiğini söyledi.
Burası dolayısıyla bütün olarak belirtil. Şimdi burada onu anlattık işte bak. Cümleye ögelerini ayırırken tamlamaları, deyimleri, fiilimselin oluşurduğu yan cümleleri bölmeyiniz.
Yani götürecek yüklem. Ali özne yarın zar tamlaycısı arkadaşını götürecek sinemaya götürecek. Bak bunların her biri bağımsız.
sinemaya götürecek, arkadaşını götürecek, yarın götürecek, Ali götürecek. Bunların her biri tek başına 1 2 3 4 tane kelime bağımsız bir şekilde yüklemle bağlantı kurabiliyor. Ama şuraya bakalım.
Ali'nin yarın arkadaşını sinemaya götüreceğini duydum. Duydum. Yüklem.
Tamam. Kim duydu? Ben duydum.
Tamam. Ben neyi duydum? Ali'nin.
Duydum. Olmuyor. Yarın duydum olmuyor.
Arkadaşını duydum olmuyor. Sinemaya duydum olmuyor. Ali'nin yarın arkadaşını sinemaya götüreceğini duydum.
Bir bütün olarak. Bak burası bir bütün olarak tek başına nesne oluyor ve buna da biz belirtili nes diyorsunuz. Neyi duydum?
Ali'nin yarın arkadaşını sinemaya götüreceğini duydum. Yarın götürecek diyebiliyorsun ama yarın duydum olmuyor. O yüzden burası bir bütün ve fiilimsinin oluşturduğu yan cümle bölümü.
Gelelim yar tam anlayısına. Şimdi önce yüklemi bulduk. Tamam.
Sonra özneyi bulduk. Kim ne sorularıyla sonra nesneyi bulduk. Kimi neyi sorularıyla belirtili nesne?
Ne sorusuyla belirtili nesne. Şimdi artık tamlayıcılardayız. İlk başta yer tamlayıcısına bakıyoruz.
Cümlenin anlamını yer, yön, bulunma, yönelme, ayrılma açısından tamlayan ögedir. Yani nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden yani ED'den eki almış sorularla bulunur ve ED'den eki almış cevaplar verilir. Mesela Emre kitabını evde unutmuş.
Bak şimdi unutmuş yüklem. Kim? Emre'i unutmuş.
Neyi unutmuş? kitabını belirtili nesne. Emre kitabını nerede unutmuş?
Bak Emre kitabını nerede unutmuş? Evde yer tamlaysız. Herkes özlemini çektiği yere gidiyor.
Gidiyor yüklem. Kim gidiyor? Herkes.
Herkes nereye gidiyor? Özlemini çektiği yere belirtilesine daha doğrusu yer tamlayısı. Özür dilerim.
Öğrenciler zor sorulardan nefret eder. Nefret eder yüklem. Kim nefret eder?
Öğrenciler özne. Öğrenciler neyden nefret eder? Zor sorulardan yer tamlaysız sınav sonuçlarını müdür beyden öğrenelim.
Öğrenelim yüklem. Kim? Biz öğrenelim.
Biz neyi öğrenelim? Sınav sonuçlarını belirtelim nesne. Biz kimden öğrenelim?
Kimden öğrenelim? Bu da müdür beyden. Bu da tabii ki yer tamlayısı oluyor.
Kimden öğrenelim? Müdür beyden. Yer tamlayıcası.
Neyden nefret eder öğrenciler? Zor sorulardan. Yer tammayız.
Nereye gidiyor? Özlemini çektiği yere yar tammayız. Nerede unutmuş?
Evde unutmuş. Yer tamlayısı. Geldik zar tamlayısını artık bitiriyoruz yavaş yavaş.
Yüklemde belirtilen iş ve oluşun ne zaman, neden, nasıl, ne kadar, ne ile gerçekleştiğini bildiriliyor. Şimdi ilk başta yüklemi buluyorduk. Sonra kimenin sorularıyla özne, sonra nesne, sonra tamlayıcılardayız.
Ya tamlayıcılarda birincisi yer tamlayıcısıydı. Nerede, nerede, nereden gibi böyle nereye, nerede, nereden gibili sorular var. Zar tamlayasında ise ne zaman, neden, nasıl gibi sorular var.
Bak şimdi Ömer Kerem hafta yola çıkacakmış. Yola çıkacakmış. Yüklem.
Kim? Ömer Kerem Özne ne zaman? Haftaya.
Bak bu zart almayız. Burada ne zaman sorusuna cevap veriyorum. Eviniz çok güzelmiş.
Güzelmiş yüklem. Ne güzelmiş eviniz? Tamam.
Ne kadar güzelmiş eviniz? Çok güzelmiş. Zart almayız.
Bak güzelliğin ne kadar olduğunu soruyor. Çok güzel diyor. Devam ediyoruz.
Öğrenciler sevinçten ağlıyordu. Ağlıyordu. Yüklem.
Kim? Öğrenciler özne. Niçin ağlıyordu?
Öğrenciler neden ağlıyordu? Neden ağlıyorsunuz? Sevinçten ağlıyoruz hocam.
Emre istediği okulu çalışarak kazandı. Kazandı. Yüklem.
Kim kazandı? Emre Özne. Eee, neyi kazandı?
İstediği okulu belirtili nesne. Belirtili nesne. Peki Emre istediği okulu nasıl kazandı?
Çalışarak kazandı. O zaman bu da yine zarf tamlayıcısı oluyor. Şimdi burada şuna dikkat edelim.
Herkes dışarı çıkıyor dediğimizde çıkıyor yüklem, herkes özne, herkes nereye çıkıyor diyorsun? Dışarı dediği için, dışarıya demediği için zartmayısı oluyor. Ama yine çıkıyor yüklem.
Herkes özne herkes yine nereye çıkıyor diyorsun. Bak nereye? Gene aynı soruyu soruyorsun ama bu sefer dışarı ya dediği için yer tamlayı oluyor.
Yani eğer hal eki alırsa yer tamlayısı, hale eki almazsa zar tamlayısı oluyor. Ona dikkat edeceğiz. Şimdi o zaman gelelim buraya vurguya.
Vurgu yükleme en yakın olan ge de oluyor. Mesela Zeynep kitabını dün sınıftı unutmuş. Unutmuş yüklem.
Kim unutmuş? Zeynep Özne. Neyi unutmuş?
Kitabını belirtili nesne. Ne zaman unutmuş? Dün unutmuş.
Dün zart tamlayısı. Nerede unutmuş? Sınıfta unutmuş.
Yer tamlayısı. Yani dolaylı tümleç. O zaman bu yükleme en yakın olan kelime sınıfta sözcüğü olduğu için burada vurgulanan sınıfta.
Bak şimdi yerini değiştiriyorum şimdi kelimelerin. Unutmuş yüklem Zeynep Özne kitabını unutmuş belirtil nesne. Sınıfı unutmuş yer tamlayısı ne zaman unutmuş?
Dün unutmuş zar tamlayısı vurgulanmış bu sefer. Bak dikkat et anlam değişiyor. Zenf yapıunu dün sınıfta unutmuş.
Başka bir anlamı var. Zenf yapın sınıfta dünü unutmuş deyince dünü vurguluyorsun. Yani bak unuttuğu zaman önemli demek.
Veyahut da şuraya bakalım. Zeynep dün sınıfta kitabını unutmuş diyorsun. Bak burada da belirtili nesneyi vurguluyorsun.
Yani özne burada, zarf tam nesne burada, yer tammesi burada. Bu sefer de kitaba vurgu yapıyorsun. Bak Zeynep dün sınıfta kitabını unutmuş.
Zeynep kitabını sınıfta dün unutmuş. Zeynep kitabını dün sınıfta unutmuş. Burada sınıfı vurguluyorsun.
Burada dünü vurguluyorsun. Burada da kitabı vurguluyorsun. Yani burada yer tamlayısını, burada zar tamlayısını, burada da belirtil nesne vurguluyorsun.
Bir de şöyle bir detay var. Bunu sormazlar ama yine de söyleyeyim. Cümlenin yüklemi bir isimse yani isim cümlesi ise vurgu yüklemde oluyor.
Ona dikkat edeceğiz. Yani Taksim'dir yüklem. İstanbul'un en güzel semti özne.
Taksim burada yüklem ve aynı zamanda isim olduğu için vurgu yüklem dour. Gelelim ara söze. Cümledeki herhangi bir egenin açıklayıcısı olan ya da cümle dışı unsuru olan ara sözler oluyor.
Bu nasıl oluyor? Bak şimdi. Özlemini çektikleri yere yeşilyurt'ta dönüyorlardı.
Dönüyorlardı. Yüklem. Kim?
Onlar. Özne. Onlar nereye dönüyor?
Yeşilyurta. Yer tamlayısı yani özlemini çektikleri yere. Bak, özlemini çektikleri yerin yeşil yurt olduğunu açıklıyor.
Burada ara söz, bak bu cümlede ara söz ne yapmış? Yer tamlayıcısını, yer tamlayıcısını açıklamış. Şuraya bakalım.
Bu olaydan sonra sen de anımsayacaksın. Oraya hiç gitmedim. Gitmediğim yüklem kim?
Ben. Ne zaman? Bu olaydan sonra zar tamlayısı.
Nereye? Oraya yer tamlayısı. Nasıl?
Hiç gitmedim. Zar tamlayısı. Şimdi sen de anımsayacaksın yani ne zaman, nasıl, nerede, kim hiçbir soruya cevap vermiyor.
Bu cümle dışı unsur olan bir eee araöz. Araöz araya girmiş bir söz yani. Şimdi gelelim Dinamo Plus'tan bir sorumuz var.
Ona bakalım. Öge sayısı bakımından diğerlerinden farklıdır demiş. Hemen renkli kalem alıyorum.
Gökberg evlerinin balkonundan gemileri seyrediyor. Seyrediyor. Yüklem.
Kim? Gökberg özne neyi seyrediyor? Gemileri seyrediyor.
Belirtili nesne. Nereden? Evinin balkonundan.
Yer tamlaysı. Dolayısıyla Gökberk 1inci öge. Evlerinin balkonundan ikinci öge gemileri 3ün öge Seridiyor 4.
Öge. Burada 4 ögemiz var. Akşam olunca Tolunay ve Nevzat ofisten ayrıldılar.
Ayrıldılar. Yüklem. Kim?
Tolunay ve Nevzat. Nereden? Ofisten yer tamlay olunca zar tamlay.
O zaman burada da dört öge var. Trengar'a gelince Adana yolcuları hareketlendi. Hareketlendi.
Yüklem. Kime hareketlendi? Adana yolcuları özne.
Ne zaman? Trengar'a girince zart almayız. Bak 1 2 3 öge var.
O zaman cevap C gibi. D'ye bakalım. Bir sabah birbahar sabahı evimizin önündeki bahçeye fidan diktik.
Diktik. Yüklem. Kim dikti?
Biz diktik. Gizli özne. Ne zaman?
Birbahar sabahı zar tamlayıcısı. Nereye? Evimizin önündeki bahçeye yer tamlayıcısı.
Ne diktik? fidan diktik. Bu da tabii ki de belirtisiz nesne oluyor.
Dolayısıyla bu da dört öge var. Cevabımız C seçeneği oluyor. Tongcğum yazılı denemelerinden bir sorumuz var.
Aşağıdaki cümleleri ögelerine ayırınız diyor. Öğrenciler sabah saatlerinde sınıfta Türkçe kitabını dikkat inceliyorlardı. İnceliyorlardı.
Yüklem kim? Öğrenciler özne. Ne zaman?
Sabah saatlerinde zar tamlayıcısı nerede? Sınıfta yer tamlayıcısı yani dolay tamlayıcısı. Neyi?
Türkçe kitabını belirtili nesne şöyle güzel yazalım. Belirtili nesne. Peki dikkatlice diyor bu dikkatli diyor.
Buna ne diyebilir Songuçum? Nasıl inceliyorlardı? Hah nasıl inceliyorlardı?
Dikkatle bu da yine ne olacak? Zarf tamlayısı olacak. Öğrenciler özne sabah saatlerinde zarf tamlayısı sınıfta yer tamlayısı Türkçe kitabının belirtilmesine dikkatle zar tamlayısı inceliyorlardı yüklem.
Bunu niye farklı renkte yazdım? Hani vurgu da bu yani onu demek istedim. Güneş battıktan sonra yorgun işçiler dinlenmek için küçük bir kulübeye gittiler.
Gittiler yüklem. Kim gitti? İşçiler.
İşçiler. Özne. Fakat şuna dikkat çekin.
Bak yorgun işçiler. Burayı bütün olarak alman lazım. Çünkü yorgun işçiler bir bütün.
Yorgun işçiler özne. Nereye gittiler? Küçük bir kulübeye gittiler.
Kulübeye gittiler diyemezsin. Küçük bir kulübeye gittiler diyeceksin. Bu da yine yer tamlayısı.
Niçin? Dinlenmek için. Zar tamlayıcısı.
Ne zaman? Güneş battıktan sonra. Ne zaman sorusu hangi ögeyi buluyordu Tonguçum?
Zarf tamlayıcısı. Harikasın o zaman. Bu da zarf tamlayıcısı.
Güneş battıktan sonra yorgun içtiler dinlenmek için küçük bir kulübe gittiler. Bak bunların her biri bir bütün olarak bununla buluşabiliyor. Bak güneş battıktan sonra gittiler.
Yorgun işçiler gittiler. Dinlenmek için gittiler. Küçük bir kulübe gittiler.
Öğrenciler inceliyorlardı. Sabah saatlerinde inceliyorlardı. Sınıfta inceliyorlardı.
Türkçe kitabını inceliyorlardı. Dikkatle inceliyorlardı. Dolayısıyla bunların her birini bu şekilde ayırabiliyorsun.
Ama eğer şöyle olsaydı, eee, bak bu cümleyi zorlaştırayım. Bak şimdi, eee, dinlenmek için küçük bir kulübeye eee, güneş battıktan sonra giden yorgun işçileri az önce Eee, gördüm. Bak şimdi ne kadar zorlaştırdım cümleyi ama sen yapacaksın.
Bak şimdi Tonguç bu cümlenin yüklemi ne? Gördüm. Harikasın.
Gördüm. Yüklem. Kim gördü?
Ben gördüm. Bak, gördüm diyor. Ben neyi gördüm?
Dinlenmek için küçük bir kulübeye güneş battıktan sonra giden yorgun işçileri gördüm. Bak burası bütün olarak nesne oluyor. Ne zaman gördüm?
Az önce zartamayız oluyor yani. Dolayısıyla sen eğer kelimeleri birleştirdiysen çünkü dinlenmek için gördüm diyemezsin. Küçük bir kulübeye gördüm diyemezsin.
Güneş battıktan sonra gördüm değil. Az önce gördüm diyor. Sonra giden gördüm.
Yorgun gördüm. Hayır hayır. Bunların hepsi bir bütün olarak burası bir nesne oluyor.
Az önce zart almayız oluyor. Dolayısıyla sen lokomotifin vagonlarla bağlantısını bulabilirsen rahat rahat yapabilirsin. Şimdi geldik ödev kısmımıza.
Geçen haftalarda parça anlamı işledik. Parça yapıya baktık. Daha doğrusu işleyeceğiz.
Bunlar geliyor. Yavaş yavaş geliyor. Cümle gülerini sizin için biraz öne aldık.
Burada çok soru çözerseniz bu konuyu halledersiniz. Hem LGS Cup ödevlerinizi kazanırsınız, ödüllerinizi kazanırsınız hem de bu arada çok güzel hediyelerimiz var. Onu da söyleyeceğim birazdan.
Şimdi eee ödevlerimizi hemen gösterelim. Dinamoan önce cümle eee cümle ögelerini açalım. Şöyle bak.
Fiilimsen sonra cümle ögeleri alakalı test 78'den başlıyor. Tongçum buradaki sorular gerçekten çok öğretici sorular. Bayağı bir de test koyduk.
Bu testleri çözdüğün zaman toplamda 82'ye kadar 5 tane test var. Bu testleri çözüp takıldığın soruları da buradan karekuttan kontrol edersen süper ilerlersin. Bir aynı şekilde tüm derslerde de hemen göstermek istiyorum cümle ögelerinin nerede olduğunu.
Hemen böyle geliyorum. Hop çkü hop. Yazım kuralları, cümle türleri, fiil çalısı ha burada.
Bak test 23'ten başlıyoruz. Cümle türleri 1, cümle geleleri 2. Burada da iki testimiz var.
Bunları da çözebilirsin. Zoru bankasında da test 60'tan başlıyoruz. Hemen test 60'ı açıyorum.
Şöyle. Hoppa. Bak burada test 60'ta.
Hatta test 60 değil de test 60 e kaçtan başlıyoruz biliyor musunuz? Test 64'ten başlıyoruz. Cümlenin ögeleri 1.
Cümlenin ögeleri 2. Cümlenin ögeleri 3. Cümlenin ögeleri 4.
Cümlenin ögeleri 5. Cümlenin ögeleri 6 tane testimiz var. Bu testler de çok güzel sorular içeriyor.
Bunları da çözdüğünde süper bir şekilde konuyu anlarsın. Hadi bakalım o zaman. Şimdi gelelim ödülümüze.
Ödülümüz şu arkadaşlar. Kanalımıza abone olan ve yorumlara yazan arkadaşlarımıza eee altta da bir linkimiz var. linke tıklayarak bilgilerinizi girdiğinizde Tonguç dershane toplu sınıfı ya da özel sınıf, Tonguç Plus üyeliği, Tonguç hediye kutusu.
Bir 3 kişiye tabii sayıları da burada. Bir de 6 kişiye YouTube Premium üyeliği hediye ediyoruz. Hadi bakalım hepinize şimdiden hem LGS yolculuğunda hem de derslerinize başarılar.
