[Müzik] [Alkış] o [Alkış] [Müzik] [Alkış] [Müzik] [Alkış] Türk dili ve tarihi programına hoş geldiniz bugün kanglı Türkleri konusunu bu kitabının yazarı Profesör Doktor Osman Yorulmaz beyle yapacağız Osman Bey hoş geldiniz Osman Yorulmaz Bey 1971 yılında Tokat'ın büyük yıldızlar köyünde doğmuşlar yüksek tahsili Mimar Sinan Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih bölümünden mezun olduktan sonra 1994 daha sonra Korkutata Üniversitesi gibi Ahmet Yesevi gibi üniversitelerde de Türkistan coğrafyasında görev yapıyorlar Daha sonra kendisinin doktora ve doçentlik çalışmalarından daha sonra şu anda Profesör e Türk tarihine katkı vermekteler özellikle kazak Başkurt ve kanglı Türkleri tarihi üzerine ilmi yazıları var Rusça ve Kazakça önemli çalışmalarınız boylar üzerinde Öncelikle boy araştırmaları hakkında bize neler söylemek istersiniz Sayın hocam Buyurun söz sizin Turgay Bey teşekkür ederim baktım hazarın Rusların yaptırmış olduğu bu çalışmalar adı altında öyle şeyler yaptılar ki kollarından Milletler ayrı kimlikler üretmeye kalkıştılar Kayı boyuyla klar arasında bir bağ kuruyorlar diyorlar ki bunlar zaten batıya gittiler di bir kısmı da kuzeye gittiler diyorlar Karadeniz'in kuzeyine Hayır değil oradaki Kayı la buradaki kanın hiçbir şekilde hiçbir ilgisi yok bunlar bunlar da Türk soylu bunların soğut olduğunu söyleyenler de vardır ama bunlar esas itibariyle ilim halinde bir ittifak vardır kabul görmüştür Türklük veri noktasında Ama bunlar ne kayıdı ne kanlıdır Bunlar Peçenekler içerisinde karşımıza çıkan ü boy vardır 8iz boydur Peçenekler Bizans İmparatoru Konstantin porpo Gun de admin imperia adlı eserinde bahsettiği o üç boydan şey üç boyun ismi kangar olarak geçi Biz bununla ilgili şeyde kitapta araştırma detaylı bir şekilde var Bunun üzerinde fazla durmayalım Yani aslında Bunlar daha sonra Karadeniz'in kuzeyinde Peçenekler Karadeniz'in kuzeyine göç ettikten sonra Karadeniz'in kuzeyinde çıkan o çor Yula ve ertim isimli üç bo için kangar ismi kullanılmıştı Aslında oradaki kangar buradaki klar ha hepsi miydi değildi bir kısmı da buralarda kalmıştır bugünkü Özbekistan İran sahası Türkmenistan Azerbaycan ve bizim Doğu Anadolu buralarda kangar Kenger kang Ken şekilde boy ve yer isimleri mevcuttur Bugün de mevcuttur İşte onların da kalıntılarıdır lır ya Buradaki kanlarla bizim kla arasında bir ortak nokta yok haritaya bakar mısınız Juan juanlara tabgaçların ortasında turfan'da goçlar kanglılar yazıyor görünüyor değil mi gaç kanglılar töles çıkıyor Bazı araştırmacılar şunu söylediler tingling kanglı ve tes isimleri aslında aynı isimlerdir ya da aynı boyların üç farklı dönemde farklı isimlerle adlandırılmasında ibarettir şeklinde ifadeleri var yayılmaları Aslında ilk doğudan batıya geçişleri şu oklarla bakarsanız kanlılar bir defa altayların doğusunda onu söyleyelim ileri sürülen baş kıpçaklar Efendim Peçenekler işte kan K onlar altayların batısında Peki kanların batıya geçişi nasıl oldu iki evrede oldu birincisi Hani bizim Uygur kanlığı diye bildiğimiz bir devlet var ya o devlet aslında bir kanlı devlet Uygurlar bir kanlı boyu doğrudan bir kanlı boyu daha pek çok kanlın içind çıkmış boyu var ama Uygur kağanlığı diye o büyük kağanlık onu bildiğimiz için bunu ifade edelim Uygur kağanlığı 840a kuzeyden gelen Kırgızlar tarafından yıkıldıktan sonra altayların doğusundaki Türk varlığı yani Moğolistan merkezi olmak üzere bölgede yaşayan Türkler dağılacak Biz hep şunu bilirdik işte ordos ş Kansu ve Doğu Türkistan bölgesine göç ettikleri şeklinde iki kol halinde bir bilgiye rastladım Ve beni öyle bir rahatlattı ki dünyalar benim oldu sanki ebulgazi Bahadır Han'ın şecere-i Türki isini böyle satır satır tararken diyor ki Uygurların yıkılmasından sonra diyor Uygur kanlının dağılmasından sonra üç istikamette göç gerçekleşti diyor Bunlardan birisi işte altayların batısına olan göçten bahsediyor altayların batısına biz bundan hiç haberimiz yoktu ilk defa orada karşılaştım ben ne zamanlar bu 840 840a Uygur kanunın yıkılması üzerine işte geniş kitlelerin bizim altayların batısında karşımıza çıkan Uygurlar vesaire de bu dönemde gelenler İşte bu şekilde geliyor Uygur hiç nasıl geldiğini bugüne kadar izah eden olmamıştır altayların batısında nasıl Uygurlar ortaya çıktı böyle ilk parti burada geliyor 840d sonra altayların batısında bugünkü Kazakistan coğrafyasını Bakın bu kimekler denilen sahaya doğru irtiş doğru bu bölgeye gelip gelip bu bölgelere yayılıyor sonraki kütle daha sonra karahıtaylar döneminde karahıtaylar biliyorsunuz 920'nin doğru kuzeye doğru gidip orada biliyorsunuz o bölgelerde hakim oluyorlar ve 1125 kadar da o bölgede kalacaklar ancak 1125 de işte kin hanedanı ya da bizim Çin hanedanı diye bildiğimiz Hanedan Kuzey Çin'de Hakimiyet tesis edince Bunlar oradan kaçacaklar Batıya doğru gelecekler hatırlayın o Katvan savaşını vesaire büyük selçuklularla yapılan işte o sürece doğru bir kısmı Batıya doğru hareket edecekler niye bunu söylüyorum Batıya doğru bir baskı başlayacak O baskıyla birlikte işte Doğu Türkistan sahasında yaşayan kanlılar da diğer boyla birlikte Batıya doğru hareket Ed bu ne zaman işte bu 11 yüzyılın başlarından itibaren diyelim ve nereye nereden girecekler yedi su Yani bugünkü Kırgızistan ve Özbekistan'ın doğusu fergane doğru Bu bölgeden girecekler Öyleyse kıların batıya geçişi bir kuzeyden Altaylar üzerinden diğeri de güneyden Doğu türkist dan yani kuzeydeki moğolistan'dan Altaylar üzerinden güneydeki de doğu Türkistan'dan bugünkü Yedisu ve batı Türkistan dediğimiz Sahe iki istikamette olacak Turgay Bey bir müddet sonra biliyorsunuz Selçuklular yıkıldıktan sonra onların varisi olarak ürgenç Merkez olmak üzere harzemşahlar Devleti kuruluyor güçlenecek de tek işten sonra bilhassa Oğlu harzemşah Muhammed zamanın epeyce Türkistan sahasının en güçlü devleti ta batıda Irak'tan doğuda işte Doğu türkistan'ın belli bölgelerini içine alacak şekilde güneyde Afganistan da gurlular vesaire buraların içine alacak şekilde bölgenin en güçlü devletine dönüşecek Sultan tekiş 1181 lde zaten devlet şekl de bu dön bu dönemde alacak Aslında harizm valileri Bunlar anuş Tekin'den itibaren anuş Tekin'in oğlu Kutbettin itibaren devlet yıkılınca selçuklar bunlar bu valiler burada müstakil bir hal alacaklar ve Sultan tek işen itibaren de bir devlet hüviyeti kazandıkları kabul edilir Ya bizim harizm şaklar diye bildiğimiz devlet ya 1170 işte 2200 arasıdır tekiş dönemi şimdi tekiş bozkır'dan bir bir kızla evleniyor bu kız bu kızın adı terken ya da Türkan daha çok terken olduğu kabul edilir Bu kız araştırmalara değinmeyi neticesi bu kız bir kanlı beynin kızı terken hatun'la Soylu bir kanlı beynin kızı terken hatun'la evlendikten sonra terken Hatun bozkırdan akrabalarını da getirmeye başl Tabii bu dönemde şunu söyleyerek geçelim Hani Dede Korkut hikayelerinde de var sırderya boylarında ya da mav nehirle deş çek arasında güneydeki Türk boylarıyla kuzeydeki Türk boyları arasında bir mücadele den bahsediyor bu aslında güneydeki hep gaza mücadelesidir ve hepsi çoğunlukla isimlerinin başında da gazi unvanı falan taşırlar E yani Müslüman Türklerle güneydeki kuzeydeki gayrimüslim Türkler arasındaki mücadeleler Aslında Bunlar Dede Korkut hikayelerine falan da yansımıştır burada da vardır Bu harzemşahlarla da ciddi mücadeleler var fakat terken hatun'la evlendikten sonra terken Hatun akrabalarını getirmeye başlıyor Ama sadece bireysel akraba değil yani amca dayı vesaire Bunlar Soylu kimseler oldukları için bunların arkalarında kitleler var ve kalabalık kitleler zamanla terken Hatun sayesinde harzemşahların hizmetine giriyor ve bu ciddi bir katkı sunuyor harzemşahlara askeri katkı sunuyor sadece asker olarak gelmiyorlar aileleriyle birlikte geliyorlar bunun bir örneği daha var bunun bir örneği ruslarda var ruslarda bizim Rus kazakları dediğimiz ya da bizim literatürü müzde işte kazakçı kossak diye geçenler vardır Ukrayna menşeli Bunlar da aynı şekilde aileleriyle birlikte Rus devletine hizmete girmişlerdir erkekler askerlik hizmeti görür kadınlar Çoluk çocuk Bunlar da işte Ziraat vesaire hayvancılıkla uğraşırlar Çok benzer bu anlamda Bu yönüyle kanlılar da aynen aileleriyle birlikte bütün Çoluk çocuk ne varsa giriyorlar erkekler askerlik hizmeti görüyor işte kadınlar çoluk çocukta dier işlere bakıyorlar iyi büyük iddalar veriliyor şehirler veriliyor kuzeyden iki istikametten hem Yedisu bölgesinden hem kuzeyden deşti Kıpçak bölgesi sır deryanın kuzeyinden Aral'ın kuzeyi Hazar civarından harzemşahlar devlet bunlara büyük imkanlar açtığı için devlet hizmeti verdiği için Tabii kuzeyde yaşamak zor Güney bir yerleşik kültürün hakim olduğu bir coğrafya büyü kitleler halinde gelip kendi beyleri idaresinde terken Hatun'un da koruması altında gelip harzemşahların idaresini kabul ediyorlar ve harzemşahlar da bunlara Tabii yakın olan Tabii terken hatuna yakın olan isimler başta olmak üzere önemli şehirlerin valilikleri veriliyor Fuat Köprülü rahmetli bu konuda epeyce çalışmalar yapmıştır E daha doğrusu harzemşahlar ve Batı ile ilgili yani Türk Dili üzerine Türk edebiyatı üzerine yapılan çalışmalardan da görüleceği üzere harzemşahlar Devleti bir kan Devleti hüviyeti kazanıyor Bu göçle bir inanılmaz bir göç kuzeyde de elbette kalıyor Ama büyük bir kısmının göç ettiğini söyleyelim bu terken hatına büyük güç kazandırıyor oğlu zamanda Oğlu Muhammed harzemşah Muhammed zamanında da birtakım sorunlara yol açacak Moğol istilasının harzemşahlar ülkesini böyle bir anda düz deyip geçmesin dedi bu ana oğul arasındaki Hani kuzeyde kaldı bir kısmı harzemşahların idaresine girdi diğeri deşik bıçakta kaldı dedik ya onlar Batıya doğru hareket edecek Daha doğrusu moğollarla birlikte hareket edecekler Moğollar gelecekler bugünkü kaz bozkırlarında olanlar Moğol İstilası ile birlikte İdil Ural bölgesi Hatta Kırım'a kadar yayıldılar Bugün aslında başkurtlar Tatarlar ve bölgedeki diğer nogaylar Kırım Tatarları vesaire Bunlar arasındaki kanlar İşte bu dönemde buralara gelenler diğer kitle ise harzemşahlar idaresine girenler ise onlar da Aral'ın güneyinden hazar'ın güneyinden İran üzerinden önce bugünkü Irak işte Azerbaycan şöyle iki istikamette Türklerin o hareketiyle birlikte Anadolu'ya doğru daldılar bu harita Moğol İstilası öncesi hemen Moğol İstilası öncesi kanların bulunduğu coğrafyayı gösteriyor bakın Doğu Türkistan'da tangutlar hemen üzerinde sonra balkaş güneyinde bugünkü Özbekistan Kırgızistan havalisinde kar tayları sahasi sonra maveraün nehirde harzemşahları bölgesinde sonra yine kuzeyde kazak sahasında bu bölgelere Dağıl ve şu anki bahsettiğim husus moğolların gelişinden önce moğolların gelişiyle birlikte burada bir hareket başlayacak burada Doğu Türkistan'daki Çin'e doğru Çin'in çeşitli bölgelerine doğru moğollarla birlikte g gidecekler kazak coğrafyasındaki Dural sahası ve Karadeniz'e doğru gidecekler maveraün Nehir bölgesindeki de Anadolu'ya doğru kayacak burada pek bilinmez Evet şu Anadolu'daki Anadolu'da kanlılar Bu pek Bilinmez ama bunu söyleyelim Bu tamamen bu araştırmayla ortaya çıktı Anadolu'nun türkleşmesine kanlılar çok büyük hizmet ettiklerini söyle neredeyse hiç bilinmiyor şimdi Turgay Bey Anadolu'daki Türklük selçuklularla birlikte Şimdi burada iki savaşta biliyorsunuz kıymetli önemli Türk tarih açısından birisi malazgit diğeri miry kefelon İşte birisi kapıların açılması birisi yurt tutulması açısından Evet ben de kabul ediyorum Doğrudur hiçbir itirazım yok Ancak yani Anadolu'nun siyasi açıdan Türkleşmesinde bu iki savaşın ve bu dönemdeki bu bölgeye yapılan göçlerin çok büyük kıymeti vardır önemlidir ancak kültürel açıdan Anadolu'nun türkleşmesi İşte bu 13 yüzyıldaki Moğol İstilası sırasında moğolların önünden kaçarak Anadolu'ya dolan kalabalık sayesinde olmuş İki dönemden bahsetmek gerekir birisi siyasi türkleşme birisi kültürel türkleşme siyasi yani siyasi olarak hakim olduğunuz için Peki o hakim olduğunuz sahadaki unsurlar kimler dediğinizde a orada başka şeyler başlıyor işte buranın aynı zamanda kültürel açıdan da türkleşmesi Moğol İstilası dönemindeki Moğol istilasına bağlı olarak Moğollar önünden Batıya doğru kaçan kitleler Peki bu kitleler kim Elbette ki harzemşahlar idaresinde yaşayan bütün halklar e kanlı değildi Ancak kanlılar şöyle bir özelliği vardı Moğollar kanlardan nefret ediyorlar biliyor musun özellikle mesela aldıkları şehirlerde o bölgenin askeri kanlı olduğu için tutup Onların bir kısmını kesiyor kayıtlara yansımış durumda diyor ki mesela Buhara'da 30. 000 kanlı kestiler onların saçları kendi saçlarına benzedikleri için diyor mesela kaynak cüveyni Mesela tarihi Cihan güşa ot rarda semerkant'ta doğrudan 60. 000 rakamını veriyor kaynak ürgenç de Humar tgin onun idaresinde 90.
000 kanlı askeri var Her Emir Melik'in idaresinde 50. 000 Bu da akrabası daha başka şehirler de var ama bakın otrar Buhara semerkan Ne Kaldı ürgenç herat 4 be şehir Peki nereden biliyoruz bu askerlerin kanlı asker olduğunu kaynağın ifadesi hükümdarın akrabası olan komutanlar idaresindeki Türklerden oluşur hükümdarın akrabası yani terken Hatun'un terken Hatun onu bir kanlı kızıyla evlendirdi oğlunu daim Şah Muhammed Onun oğlu oğlunu da bir kızıyla evlendir şimdi hartem şahların askeri gücüyle ilgili yaklaşık 400 450.
