Hoe kan een roman een land bij elkaar brengen? (1/5)

de officiële vlag van Vlaanderen die komt uit het leven van Vlaanderen personages uit dit boek hebben standbeelden overal in Vlaanderen het voetbalstadion van Club Brugge heet het Jan Breidel stadion één van de Helden Hoe kan een roman een land bij elkaar brengen de Universiteit van Nederland presenteert letterkundige professor dr Geert [Applaus] bulens Hallo in mei 2005 ben ik naar Nederland verhuisd om aan de universiteit van Utrecht te werken hele grote verandering in mijn bestaan en sindsdien ben ik aan het inburgeren een paar jaar geleden bij de bij het wereldkampioenschap voetbal werd ik geconfronteerd met Ja

de grens van inburgering die ik tot dat moment bereikt had en het is denk ik meteen ook de finale grens een grens waar ik niet voorbij kan ik heb toen echt geprobeerd echt geprobeerd om voor Oranje te supporteren en dat is niet gelukt Nou intussen gaat het veel beter met het Belgische voetbal dus dat maakt het alleen maar moeilijker om die eh overstap ooit nog te maken denk je w Wat heeft dit met literatuur te maken Nou dit heeft eh vrij veel met literatuur te maken want de reden waarom ik niet voor Oranje kan supporteren

heeft met dit boek te maken de Leeuw van Vlaanderen 19e eeuwse roman van Hendrik conscience Wie heeft er wel eens van gehoord een elegante minderheid als ik dezelfde vraag aan een vlaamse zaal zou stellen Nou dan kent iedereen dat niet dat iedereen het ook gelezen heeft maar Iedereen kent het verhaal omdat het Eindeloos eh verfilmd voor theater bewerkt stripverhalen ehm het is namelijk de Mitte waarop Vlaanderen gebaseerd is wat is de leu van Vlaanderen Het is een historisch roman die verhaalt over een opstand van Vlaamse edellieden en werklieden in 1302 tegen de Franse overheerser 11

juli 1302 in Kortrijk een gevecht tussen sterke Franse soldaten te paard en Vlamingen die geen geld hadden voor paarden maar die wel met zijn heel velen waren en die dachten als we ons nu zo met zijn allen aan elkaar vastketenen dan eh lukt het misschien wel om die eh Fransen die we hier eigenlijk eh Van Ons Erf willen dan eh lukt het misschien wel om daarvan te winnen en dat is ook gelukt n ik kan zeggen het is eigenlijk de enige militaire overwinning in de geschiedenis Ja die moet je natuurlijk wel cultiveren de Vlamingen cultiveren

dat ze in de geschiedenis één keer hebben gewonnen waar ze eigenlijk al lang vergeten maar in de ehm in het begin van de 19e eeuw zijn Weten jullie misschien België en Nederland een tijdlang samen één land Verenigd Koninkrijk de Nederlanden 1830 ehm scheidt België zich af en n op het moment dat je jezelf eh dat je in Nieuw Land bent dan moet je jezelf eigenlijk man investeren dan moet je ook je plek vinden tussen de andere landen en in die context schreef Hendrik conans zijn roman eh de Leeuw van Vlaanderen en dat groeide in de

loop van de 19e eeuw uit tot het centrale boek van de ehm voor de Vlamingen die zichzelf Binnen België eh wilden manifesteren en het is ehm een een oeverloze eh historisch roman een verplichte lectuur voor iedereen die eh in eh eh Vlaanderen studeert zijn jullie lekker aan ontsnapt ik geef jullie gewoon de laatste eh paragraaf uit dit boek en dan heb je eigenlijk de kern van wat conscience wil betogen ook meegekregen zei het zonder ridders en jonkvrouwen gij Vlaming die dit boek gelezen hebt overweeg bij de roemrijke daden die het bevat wat Vlaanderen eertijds was

wat het nu is en nog meer wat het worden zal als gij de heilige voorbeelden van uw vader vergeet hij stelde dus vast hoe de Vlamingen aan het begin van de 19e eeuw bepaald geen Funky volk waren en ook helemaal geen zelfvertrouwen hadden de manier om zelfvertrouwen te kweken is om dat eigenlijk te transporteren uit een periode in je geschiedenis waarin je wel roemrijk was Nederland doet dat met de Gouden Eeuw nou Vlaanderen doet dat met de middeleeuwen middeleeuwen waarin zij een tijd lang zichzelf het centrum van de wereld konden wanen Dit was dus een

verhaal om aan het begin van het ontstaan eigenlijk van België de Vlamingen zich sterker te laten voelen binnen dat nieuwe België en tegelijkertijd ook afstand te nemen van Frankrijk want Frankrijk had eigenlijk eh toen toen België zich afscheurde van Nederland had eigenlijk graag België geannexeerd en in die context eh was dit dus eigenlijk ook een beetje een anti Frans boek interessant aan de geschiedenis is dat je ziet dat wat dus in het begin een Pro Belgisch anti Frans boek is en dat was het bijvoorbeeld ook nog ehm in het begin van de 20se eeuw in

1914 brak de eerste wereldoorlog uit en toen eh riep de toenmalige koning van België koning Albert die liep de Vlamingen op om mee te gaan vechten en dan zei hij oh Vlaming gedenk 1302 Met andere woorden opnieuw nu op dezelfde manier vechten als in 1302 maar dan om België te redden van de Duitse invaller nou in de loop van de 20e eeuw is eigenlijk de betekenis van dat boek helemaal verander terwijl dat boek natuurlijk gewoon hetzelfde is gebleven maar stillaan werd het gelezen als een ehm soort van onafhankelijkheid kreet voor de Vlamingen en dat hebben

jullie misschien links of rechts al wel gehoord steeds meer eh stemmen in eh Vlaanderen gaan op om Vlaanderen ehm onafhankelijk te verklaren ehm En in die context speelt dit boek niet zozeer een centrale rol in de zin van dat dat eh nog elke avond voor het slapen gaan aan jonge Vlamingen wordt voorgelezen zo functioneert het niet maar het is wel een verhaal dat iedereen kent met eigenlijk alle gadgets eromheen gaande van de officiële vlag van Vlaanderen de Vlaamse Leeuw Nou die komt uit de Leeuw van Vlaanderen het daaraan gekoppelde volkslied de Vlaamse Leeuw Nou die

komt uit leu van Vlaanderen eh personages uit dit boek hebben standbeelden overal in Vlaanderen het voetbalstadion van Club Brugge heet het Jan Breidel stadion één van de Helden eh van dit boek en op die manier eigenlijk eh kent iedereen die het boek niet gelezen heeft toch dat boek en dat is de manier waarop boeken eigenlijk heel vaak eh eh functioneren in een samenleving die niet noodzakelijk die boeken gelezen hoeft te hebben om ze toch mee te hebben En het is eigenlijk mijn een deel van mijn eh wetenschappelijke opdracht om die mythologie helemaal eh te ontrafelen

en aan te geven dat dit boek in hoge mate gebaseerd is op verzinsels het leven van Vlaanderen bijvoorbeeld waar het naar genoemd is die man heeft helemaal niet meegevochten want die zat toen in de gevangenis hè dus het is het gaat er eigenlijk niet om dat het een waargebeurd verhaal is waar het over gaat is dat het een verhaal is dat mensen kan begeesteren nou dat geldt voor de leven van Vlaanderen maar zo zijn er in andere culturen eh soortgelijke eh verhalen die een heel belangrijke rol hebben gespeeld in de Schotse eh bijvoorbeeld eh heb

je Braveheart hè ook heel grappig dat een Australisch acteur die dan eigenlijk De Schotten tot schot zelfbewustzijn eh aanspoort maar wel met succes Want het zou zomaar kunnen dat De Schotten zich straks ook onafhankelijk eh verklaren eh van het Verenigd Koninkrijk Dit zijn eigenlijk 19e en 20se eeuwse varianten van iets wat al veel langer in de literatuur bestond want de eerste centrale verhalen in onze cultuur eh de Ilias van homerus de aes van virgilius dat zijn eigenlijk soort gelijke verhalen het zijn eigenlijk stichtings smitten van een land en een volk ehm en nogmaals dat is

de manier waarop literatuur heel vaak functioneert niet alleen maar in nationalistische contexten zoals de voorbeelden die ik nu heb gegeven Het geldt eigenlijk Bijvoorbeeld ook voor al die mensen ter wereld die van Star Trek houden en die zichzelf eigenlijk tot de planeet van Star Trek bekennen en tot de waarden die in Star Trek worden eh uit en voorgeleefd en ehm gecultiveerd dat is eigenlijk ook een soort van nationalisme zij het voor een natie die niet bestaat dan zie je eigenlijk hetzelfde gebeuren het zijn waarden die in een bepaalde literaire context al dan niet nadien ook

verfilmd of voor televisie bewerkt een groot publiek bereiken en mensen inspireren en waarom eh lukt het zo goed om op die manier met Verhalen mensen te inspireren Nou dat heeft te maken met de manier waarop wij verhalen vertellen namelijk aan de hand van personages hè Je kan hier zoals ik hier vanavond probeer proberen mensen eh enthousiast Of tenminste geïnteresseerd te krijgen door te oreren en door eh een soort van Academisch vertoog af te eh steken Het gaat nog veel beter wanneer je dat doet aan de hand van personages want als lezer of kijker ga je

je identificeren met die personages en door die identificatie ga je je als eh lezer met die met dat waarde ook identificeren En dat is eigenlijk de manier waarop eh literatuur heel vaak werkt dus niet alleen in een context van nationalisme maar in de context van hoe waarden eigenlijk in zijn algemeenheid in een samenleving worden ervaren zeker ook op momenten dat die waarden heel sterk eh veranderen zoals bijvoorbeeld in de Nederlandse eh cultuur is gebeurd in de jaren 6 in de jaren ' werd er eh op allerlei eh manieren werd er geëxperimenteerd maar onder mee ook

op eh vlak van seksuele moraal gebeurde er eigenlijk ehm best wel nieuwe dingen nou dat had natuurlijk in eerste instantie te maken met medische veranderingen de eh uitvinding van de pil is uiteraard veel belangrijker dan wat er in de literatuur is gebeurd maar wat er in literatuur en nadien ook film is gebeurd is geen detail want daar krijg je eigenlijk personages die misschien gedraging vertonen waar jij het niet noodzakelijk mee eens bent die je misschien zelfs een beetje Ab vindt maar maar waardoor je toch door in het verhaal te kruipen en door met die personages

mee te leven een idee krijgt van ja eigenlijk kan je zo ook wel leven hè het hoofdpersonage in Turks Fruit van eh Jan Wolkers in die context denk ik in Nederland een heel Centraal boek heeft misschien een eh manier van omgaan met vrouwen en een eh seksuele appetijt Waar niet iedereen zich mee wil associëren maar als je dan leest in het boek De manier waarop hij van het hoofdp personage houdt en daarmee omgaat denk je misschien van ja ook al gedraag ik mij niet zo ik kan er eigenlijk wel op een bepaalde manier eh respect

voor hebben en op die manier leeft de literatuur ons dingen voor die we dan nadien eigenlijk plots ook plausibel vinden het kan nog verder gaan dat we zelfs dingen gepresenteerd krijgen bijvoorbeeld is de eh roman de welwillende van Jonathan lel waar je de Tweede Wereldoorlog meemaakt Door de ogen van een SS officier ja niet iets waar je je automatisch mee zou identificeren maar net doordat je Door de ogen van zo'n in dit geval heel extreem personage meekijkt krijg je misschien toch een vorm van begrip voor wat zich in die oorlog heeft afgespeeld een vorm van

begrip die anders is dan het begrip dat je krijgt wanneer je ehm op de History channel de zoveelste documentaire over de Tweede Wereldoorlog ziet en dat is de manier waarop literatuur functioneert we associëren en we identificeren ons met personages en op die manier ontdekken we dat de wereld ook anders zou kunnen zijn dan hoe we hem kennen ontdekken we waarden waarmee ons al dan niet willen identificeren en op die manier worden die waarde in zekere zin ook in ons eigen ehm denkkader ingepast en versterkt als ik het zo Vertel dan is het eigenlijk heel wat

dan heeft literatuur eigenlijk een hele sterke kracht in de samenleving een kracht die zo sterk is dat er af en toe ook stemmen opgaan in de geschiedenis om die kracht te beteugelen daarvoor eh verwijs ik graag naar het tweede College waar de vraag Centraal staat of literatuur eigenlijk niet gewoon veel te gevaarlijk [Applaus] [Muziek] [Applaus] is